توخودشخص نفسخویی که بادلنیست پیوندت
توخودشخص نفسخویی که بادلنیست پیوندت
کدام افسون ز نیرنگ هوس افکند در بندت
туходашахас нафас-хойай ки бодал-нест пивандат
кадом афасун з ниранг ҳус афаканд дар бандат
درتن ویرانهٔ عبرت به رنگی بیتعلق زی
که خاکت نم نگیرد گر همه در آب افکندت
дартан вайрона ъабарт ба ранги бе-таъалқ зи
ки хокт нам нгирд гар ҳама дар об афакандат
ندانم ازکجا دل بستهٔ این خاکدانگشتی
دنائت ریشهای داریکه نتوان از زمینکندت
ндонам азакаҷо дил баста ин хокадон-гашти
данойт риша-эй дори-ки натавон аз замин-кандат
ندارد دفتر عنقا سواد ما و من انشا
کند دیوانهٔ هستی خیالات عدم چندت
надорад дафтар ъанқо савод мо ва ман анашо
канд дивона ҳастӣ хиолот ъадам чандат
غبار کلفت خویشی نظر بند پس وپیشی
به غیر از خود نمیباشد عیال و مال و فرزندت
ғубор калафт хойаши назар банд пас вапиши
ба ғир аз худ нами-бошад ъиол ва мол ва фарзанадат
به هر دشت و در، از خود میروی و باز میآیی
تو قاصد نیستی تا عرصهها هرسو دوانندت
ба ҳар дашт ва дар, аз худ мӣ-равай ва боз мӣ-ойай
ту қосад нисти то ъарса-ҳо ҳарсу давонандат
ز خودگریکقلم جستی ز وهم جزو وکلرستی
تعلقها نفس واریست کاش از دل برآرندت
з ходагарик-қалм ҷасти з ваҳм ҷазу вакал-расти
таъалқаҳо нафас вори-ст кош аз дил барорандат
دماغ فرصت این مقدار بالیدن نمیخواهد
به گردون بردهاست از یک نفس سحر سحرخندت
дамоғ фарсат ин мақадор болидан нами-хоҳад
ба-гардун барда-аст аз як нафас саҳар саҳарханадат
زمینگیری به رنگ سایه باید مغتنم دیدن
چه خواهی دید اگر در خانهٔ خورشید خوانندت
змингири ба ранг сойа бойд мағатанам дидан
ча хоҳи дид агар дар хона хурашид хонандат
ز دست نیستی جز نیستی چیزی نمیآید
کجایی چیستی آخرکه آگاهی دهد پندت
з даст нисти ҷуз нисти чизи нами-ойд
каҷойай чисти охарака огоҳи даҳад пандат
خرابات تعین بر حبابت خندهها دارد
سبو بر دوش اوهامی هوا پرکرده آوندت
харобот таъин бар ҳабобат ханда-ҳо дорад
сабу бар душ авҳоми ҳаво паракарда овандат
به حرف و صوتممکن نیست تمثالتنشان دادن
نفسگیرد دوعالم تا به پیش آیینه دارندت
ба ҳарф ва сут-мамакан нест тамасолат-нашон додан
нафас-гирд дуъолм то ба пиш оина дорандат
به معنی گر شریک معنیات پیدا نشد بیدل
جهانگشتم به صورت نیز نتوان یافت مانندت
ба маъани гар шарик маъани-ат пидо нашад бидел
ҷаҳон-гаштам ба сурт низ натавон йофт монандат
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- سایه
- اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کمرنگ.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
- وهم
- پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- نظر
- نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
- سحر
- سپیدهدم؛ زمان گشایش، دعا، بیداری و تغییر حال.