دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2125

خون خوردم و زین باغ به رنگی نرسیدم

وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه گینرسیدمردیف نرسیدمدشواری درآمدنی

بشکست دل اما به ترنگی نرسیدم

عمریست پر افشان جنونم چه توان کرد

چون ناله درین کوه به سنگی نرسیدم

خود داری من سدّ ره عمر نگردید

از سکته چو معنی به درنگی نرسیدم

چندین فلک آغوش‌کشید آینهٔ شوق

اما به عصای دل تنگی نرسیدم

راحت چقدر غفلت انجام طرب داشت

از سایهٔ گل هم به پلثگی نرسیدم

این بزم به جز نشئهٔ اوهام چه دارد

جامی نگرفتم که به بنگی نرسیدم

یک گام درین مرحله‌ام قطع نگردید

کز یاد نگاهت به فرنگی نرسیدم

چندانکه ز خود می روم آن جلوه به پیش است

رنگی نشکستم که به رنگی نرسیدم

بیدل ز گریبان دری و بی سر و پایی

ممنون جنونم که به ننگی نرسیدم

مفاهیمِ این غزل

آیینه دل / قلب گل / بهار غفلت / خواب بزم / محفل دامن / گریبان

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
سایه: اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کم‌رنگ.
یاد: به‌خاطرآوردن؛ حضورِ معشوق در دل و ذکرِ پیوسته.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
شوق: اشتیاقِ سوزان؛ کششِ پرشورِ دل به‌سوی معشوق و وصال.
معنی: مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
باغ: بوستان؛ نمادِ جهان، جلوه‌گاهِ حُسن و گذرِ بهارِ عمر.
غفلت: بی‌خبری و بی‌توجهی؛ خوابِ دل و حجابِ راهِ آگاهی.
فلک: آسمان و گردونِ روزگار؛ نمادِ سرنوشت و جفای چرخ.
عمر: زندگانی؛ به اندازه چند نفس کوتاه و ناپایدار شمرده می‌شود.
بزم: مجلسِ شادی و باده؛ نمادِ محفلِ انس و حضور.

غزل‌های مرتبط

غزل 2744
جز عافیتم نیست به سو غزل 2552
ببینم تاکی‌ام آرَد ج غزل 2746
دارد به من دلشده امش غزل 2473
چون ربشه در این باغ غزل 1128
تا جلوهٔ بیرنگ تو بر غزل 2045
شب بزم خیالی به دل س

خوانش و منبع در گنجور ↗