به اندک شوخیی بنیاد تمکینکنده میگردد
به اندک شوخیی بنیاد تمکینکنده میگردد
حیا تا لب گشود از هم تبسم خنده میگردد
ба анадак шухий баниод тамакин-канда мӣ-гардад
ҳио то лаб гашуд аз ҳам табасам ханда мӣ-гардад
تنزه گر هوس باشد مجوشید آن قدر با هم
که صحبت از سریشم اختلاطیکنده میگردد
таназа гар ҳус бошад маҷушид он қадар бо ҳам
ки саҳабат аз саришм ахаталоти-канда мӣ-гардад
تغافلحکم همواریست کوه و دشت امکان را
به چندین تخته یک تحریک مژگان رنده میگردد
тағофал-ҳакам ҳамавори-ст куа ва дашт амакон ро
ба чандин тахта як таҳарик мажагон-ранда мӣ-гардад
به عزلت ساز و ایمن زی که در خلق وفا دشمن
سگ دیوانهٔ مطلب مرسها کنده میگردد
ба-ъазалат соз ва айаман зи-ки дар халқ вафо дашман
саг дивона маталаб марсаҳо канда мӣ-гардад
به برق تیغ استغنا حذر ازگردنافرازی
درین میدان فلک هم سر به پیش افکنده میگردد
ба барақ тиғ асатағано ҳазар азагардан-афарози
дарин мидон фалак ҳам сар ба пиш афаканда мӣ-гардад
خیال رفتگان رفتن ندارد همچو داغ از دل
به عبرت چون رسد نقش قدم پاینده میگردد
хаёл рафтагон рафтан надорад ҳамачу доғ аз дил
ба ъабарт чун расад нақш қадам пойанда мӣ-гардад
گرانی بر طبایع از غرور قدر نپسندی
درین بازار جنس کمبها ارزنده میگردد
гарони бар табойаъ аз ғарур қадар напасанди
дарин бозор ҷанас кам-бҳо аразнада мӣ-гардад
قناعت میکند در خوشهچینی خرمنآرایی
قبا چون پنبهها بر خویش دوزد ژنده میگردد
қаноъат мекунад дар хоша-чини харман-оройай
қабо чун панаба-ҳо бар хеш дузд жанда мӣ-гардад
نه انجم دانم و نی دورگردون لیک می دانم
جهان رنگ است و یکسر گرد گرداننده میگردد
на анаҷам донам ва ни дурагардун лик мӣ донам
ҷаҳон ранг аст ва йакасар гард гардонанда мӣ-гардад
عرقها میکنم چون شمع و سر در جیب میدزدم
علاجی نیست هستی از عدم شرمنده میگردد
ъарақаҳо мӣ-канам чун шамъ ва сардар ҷиб мӣ-д-задам
ъалоҷи нест ҳастӣ аз ъадам шарманда мӣ-гардад
اگر تسخیر دلها در خیالت بگذرد بیدل
به احسان جهدکن کاینجا خدایی بنده میگردد
агар тасахир далаҳо дар хиолат багазард бидел
ба аҳасон ҷаҳадакан-койанҷо хадойай банда мӣ-гардад
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- ساز
- آلتِ نوازندگی؛ نمادِ همآهنگی و نوای درون.
- داغ
- نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
- مژگان
- موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
- لب
- کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
- گرد
- غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.