به نقش سخت روییهای مردم بس که حیرانم
به نقش سخت روییهای مردم بس که حیرانم
رگ سنگست همچون جوهر آیینه مژگانم
ба нақш сахт равайай-ҳой мардам басака ҳиронам
раг сангаст ҳамачун ҷуҳар оина мажагонам
گلی جز داغ رسوایی در آغوشم نمیگنجد
ز سر تا پا چو جام باده یک چاکگریبانم
гали ҷуз доғ расавойай дар оғушм нами-ганҷад
з сар то по чу ҷом бода як чок-гарибонам
حباب از پیرهن آیینه داری میکند روشن
به پوشش ساختم تا اینقدرکردند عریانم
ҳабоб аз пираҳан оина дори мекунад рушан
ба пушаш сохатам то айанқадаракарданд ъарионам
اگر بنیاد مینا خانهٔ گردون به سنگ آید
منش در چشم همت یک شکست اشک میدانم
агар баниод мино хона-гардун ба санг ойд
манаш дар чашм ҳамат як шакаст ашак мӣ-донам
چراغ کشته دودش زیر دست داغ میباشد
ز نقش پا فروتر میتپد گرد بیابانم
чароғ-кашта дудаш зир даст доғ мӣ-бошад
з нақш по фарутар мӣ-тапад гард биобонам
قیامت داشت بیروی تو شمع انجمن بودن
گدازم آب زد تا سوختنگردید آسانم
қиёмат дошт бе-равай ту шамъ анаҷаман будан
гадозм об зд то сухатан-гардид осонам
ندارم در دبستان محبت شوق بیکاری
به یادت سطر اشکی مینویسم ناله میخوانم
ндорм дар дабастон муҳаббат шуқ бикори
ба йодат сатар ашаки мӣ-навайасам нола мӣ-хонам
تماشا مشربم از ساز راحتها چه میپرسی
جهان افسانهگردد تا رسد مژگان به مژگانم
тамошо машарабам аз соз роҳатаҳо ча мӣ-парси
ҷаҳон афасона-гардад то расад мажагон ба мажагонам
به تدبیر جنونم ره ندارد حکم مستوری
چو مغز پسته هر چند استخوان باشدگریبانم
ба тадабир ҷанунам ра надорад ҳакам мастури
чу мағаз паста ҳар чанд асатахон бошадагарибонам
عرق پیمای شبنم چون سحر عمریست میتازم
ندارم آنقدر آبی که گرد خویش بنشانم
ъарақ пимой шабанам чун саҳар ъамарист мӣ-тозм
ндорм онақадар оби ки гард хеш банашонам
درین محفل مبادا از زبان گردن کشم بیدل
چو شمع از فیض خاموشیگریبان ساز دامانم
дарин маҳафал мабодо аз забон гардан кашм бидел
чу шамъ аз физ хомуши-гарибон соз домонам
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- شکست
- درهمشکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
- ساز
- آلتِ نوازندگی؛ نمادِ همآهنگی و نوای درون.
- داغ
- نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
- اشک
- قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
- سنگ
- تختهسنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
- مژگان
- موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.