به هستی از اثر اعتبار مایه ندارم
به هستی از اثر اعتبار مایه ندارم
چو مویکاسه چینی به غیر سایه ندارم
ба ҳастӣ аз асар аъатабор мойа ндорм
чу мавай-коса чини ба ғир сойа ндорм
مگر به خاک رسانم سر بنای تعین
که غیر آبلهٔ پا چو اشک پایه ندارم
магар ба хок рсонам сар баной таъин
ки ғир обала по чу ашак пойа ндорм
چو طفل اشکگداز دلیست پرورش من
یتیم عشقم و ربطی به شیر دایه ندارم
чу тафал ашак-гадоз далист парураш ман
йтим ъашақам ва рабати ба шир дойа ндорм
تهیهٔکف افسوس کردهام چه توان کرد
به سرمه سایی عبرت جزاین صلایه ندارم
таҳиа-каф афасус карда-ам ча тавон-кард
ба сарма сойай ъабарт ҷазойан салойа ндорм
بس است سطرگدازم چو شمع نامهٔ الفت
دگر صریح چه انشاکنمکنایه ندارم
бас аст сатарагадозм чу шамъ нома алафт
дагар сариҳ ча анашоканам-канойа ндорм
به ماکیان توزاهد مرا چه ربط وچه نسبت
تو سبحهگیرکه من چون خروس خایه ندارم
ба мокион тузоҳад маро ча рабат вача насабат
ту сабҳа-гирака ман чун харус хойа ндорм
سزدکه مولویام خرده بر شعور نگیرد
که گمره ازلم جزوی از هدایه ندارم
саздака мулавай-ам харда бар шаъур нгирд
ки-гамара азалм ҷазавай аз ҳадойа ндорм
به هر طرفکشدم دل، یکیست جاده و منزل
سوار مرکب شوقم خرکرایه ندارم
ба ҳар тарф-кашадам дил, йкист ҷода ва маназал
савор маракаб шуқам харакаройа ндорм
به نام محض قناعت کنید از من بیدل
که من چو مصحف تحقیق هیچ آیه ندارم
ба ном маҳаз қаноъат канид аз ман бидел
ки ман чу масаҳаф таҳақиқ ҳич ойа ндорм
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- اشک
- قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
- سایه
- اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کمرنگ.
- آبله
- تاولِ پا یا دانهٔ پوست؛ نشانهٔ رنجِ راه و سلوک.
- هیچ
- بودِ تهی و بیاعتبار؛ نشان نفی خود یا جهان گذرا.
- عبرت
- پندگرفتن؛ درسِ بیداری از گذرِ روزگار و فنای جهان.
- تحقیق
- جستوجوی حقیقت؛ شناختِ ژرف و یقینیِ معنا در برابرِ تقلید.
- کف
- کفِ دست یا کفِ آب؛ نمادِ ناپایداری و تهیدستی.
- اثر
- نشان و تأثیر؛ ردِّ برجامانده، که گاه نایاب و بیاثر است.
- الفت
- انس و دوستی؛ پیوندِ مهرآمیزِ دلها.
- نام
- نام و آوازه؛ نمادِ اعتبارِ ظاهری در برابرِ گمنامی.
- اعتبار
- ارج و آبرو؛ کنایه از بیبنیادیِ ناپایدارِ دنیا نزدِ بیدل.
- سرمه
- گرد سیاه برای چشم؛ در شعر نشانه بینایی، سیاهی یا غبار چشم.