دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 887

در لاف حلقه ربا مزن به ترانه‌های سنان کج

وزن متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلنقافیه انکجدشواری دشوارتر

که مباد خنده‌نما شود لب دعویت ز زبان کج

ز غرور دعوی سروری به فلک می‌رسدت سری

سر تیغ اگر به درآ‌وری که خم است پیش فسان کج

ز غبار جاده ی معصیت نشدیم محرم عافیت

به کجاست منزل غافلی که فتد به راه روان کج

دل و دست باخته طاقتم سر وپای‌گمشده همتم

قلم شکسته کجا برد رقم عرق به بنان‌کج

ستم است بر خط مسطر از خم و پیج لغزش خامه‌ات

ره راست متهم کجی نکنی ز سعی عنان کج

به صلاح طینت منقلب نشوی زیان زدهء هوس

که چو جنسهای دگر کسی نخرد کجی ز دکان کج

سر خوان نعمت عافیت نمکی است حرف ملایمش

تو اگر از این مزه غافلی غم لقمه خور به دهان کج

خلل طبیعت راستان نشود کشاکش آسمان

ز خدنگ جوهر راستی نبرد تلاش کمان کج

من بیدل از طرق ادب نگزیده‌ام ره دامنی

که ز لغزش آبله‌زا شود قدم یقین به گمان کج

مفاهیمِ این غزل

پا / قدم / راه سر / سودا لب / تبسم زبان / سخن راز / محرم فلک / چرخ

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
غبار: گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
هوس: آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
لب: کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
سعی: کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
عرق: تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
راه: مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
قدم: پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
تیغ: شمشیر و لبهٔ تیز؛ نمادِ قهرِ معشوق و جراحتِ عشق.
زبان: عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.
جوهر: ذات و بنیاد شیء؛ چیزی که قائم به خود دانسته می‌شود.
آبله: تاولِ پا یا دانهٔ پوست؛ نشانهٔ رنجِ راه و سلوک.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
غم: اندوه؛ سرمایهٔ دلِ عاشق و همدمِ شب‌های تنهایی.

غزل‌های مرتبط

غزل 1864
اثر خجالت مدعا اگر ا غزل 1953
رفت فرصت ز کف اما من غزل 1653
چه رسد ز نشئهٔ معنوی غزل 867
که شود به وادی مدعا غزل 2365
عمرها شد عرق از هستی غزل 1234
به کدام فرصت ازین چم

خوانش و منبع در گنجور ↗