دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1144

وداع کلفتم تا گل کند چاک جگر ریزد

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه رریزدردیف ریزددشواری میانه

شب از برچیدن دامان گریبان سحر ریزد

نی‌ام فرهاد لیک از دل‌گرانی کلفتی دارم

که بار نالهٔ من بیستون را از کمر ریزد

در این گلشن چو شبنم از محبت چشم آن دارم

که سرتا پای من بگدازد و یک چشم تر ریزد

مجویید از هجوم آرزو غیر از گداز دل

کف خون است اگر این رنگ‌ها بر یکدگر ریزد

جهان را اعتباری هست تا نیرنگ مشتاقی

چو چشم آید به هم، ناچار مژگان از نظر ریزد

سر و برگ اجابت نیست آه حسرت ما را

همان بهتر که این آتش به بنیاد اثر ریزد

محبت کشته را سهل است اشک از دیده افشاندن

که عاشق گرد اگر از دامن افشاند جگر ریزد

هوس پیمایی آماده‌ست اسباب ندامت را

حذر آن شیوه کز بی‌حاصلی خاکت به سر ریزد

به انداز خرامش کبک اگر دوزد نظر بیدل

خجالت در غبار نقش پایش بال و پر ریزد

مفاهیمِ این غزل

چشم / نگاه دامن / گریبان خون / جگر دل / قلب عشق / محبت هوس / آرزو

تلمیحاتِ این غزل

فرهاد

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
غبار: گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
نقش: تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
هوس: آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
دامن: کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دست‌آویز.
آتش: شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
اشک: قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.

غزل‌های مرتبط

غزل 1143
تبسم هرکجا رنگ سخن ز غزل 2144
فسرده در غبار دهر چو غزل 2056
شبی سیر خیال نقش پای غزل 2019
بر یار اگر پیام دل ت غزل 957
هوس تا چند بر دل تهم غزل 2817
گه به رو می‌دوی و گا

خوانش و منبع در گنجور ↗