چند پیچد بر من بیدست وپا افتادگی
چند پیچد بر من بیدست وپا افتادگی
از رهم بردار تا گیرد عصا افتادگی
чанд пичад бар ман бе-даст вапо афтодаги
аз раҳам бардор то гирд ъасо афтодаги
شیوهٔ عشاق چون اشک است در راه نیاز
ابتدا سرگشتگیها، انتها افتادگی
шива ъашоқ чун ашак аст дар ро ниоз
абатадо сарагаштагиҳо, анатаҳо афтодаги
نیست سعی ما بیابان مرگ منتهای خضر
لغزش پاییست خواهد برد تا افتادگی
нест саъи мо биобон мараг манатаҳой хазар
лағазаш пойай-ст хоҳад бард то афтодаги
عالمی از عجز ما چیدهست سامان غرور
کرد ما را سایهٔ بال هما افتادگی
ъолми аз ъаҷаз мо чида-ст сомон ғарур
кард мо ро сойа бол ҳамо афтодаги
بگذار ازکوشش که دارد وادی تسلیم عشق
جاده از خود رفتن و منزل ز پا افتادگی
багазор азакушаш-ки дорад води тасалим ишқ
ҷода аз худ рафтан ва маназал з по афтодаги
دامن تسلیم هم آسان نمیآید به دست
خاک گردیدیم تا شد آشنا افتادگی
доман тасалим ҳам осон нами-ойд ба даст
хок гардидим то шуд ошано афтодаги
هر چه از ما گل کند تمهید تسلیم است و بس
سرکشی هم دارد از دست دعا افتادگی
ҳар ча аз мо гул-канд тамаҳид тасалим аст ва бас
саракаши ҳам дорад аз даст даъо афтодаги
کرکسی از پا درافتد ما ز سر افتادهایم
یک زمین و آسمان از ماست تا فتادگی
каракаси аз по дарофатад мо з сар афтода-айам
як замин ва осмон аз мост то фтодаги
ما به تعظیم از سر بنیاد خود برخاستیم
شعله هم گرکرد با خاشاک ما افتادگی
мо ба таъазим аз сар баниод худ бархостим
шаъала ҳам-гаракард бо хошок мо афтодаги
همچو آتش سر مکش بیدل که در تدبیر امن
خاک بنیاد ترا دارد به پا افتادگی
ҳамачу оташ сар макаш бидел-ки дар тадабир аман
хок баниод таро дорад ба по афтодаги
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- اشک
- قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
- بال
- پرِ پرواز؛ نمادِ اوجگرفتن و رهاییِ روح.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- سایه
- اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کمرنگ.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- عجز
- ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
- راه
- مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
- شعله
- زبانه آتش؛ نماد شور، گدازِ عشق و فنای ناپایدار.
- سامان
- سروسامان و نظم؛ آسایش و قرارِ کار، که عاشق فاقدِ آن است.