دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1632

غافلان چند قبادوزی ادراک کنید

وزن فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)قافیه اککنیددشواری میانه

به گریبانی اگر دست رسد چاک کنید

صد نفس بال‌فشان سوخت به زنگدانه خاک

یک سحر، سیر پریخانهٔ افلاک‌کنید

چند باید دهن از خبث بانبارد کس

یک دو روزی نفس سوخته مسواک‌کنید

صید خلق از نفس سوخته، پر بیخردی است

ا-‌نقدر رشته متابید که فتراک‌کنید

دید معنی نشود مایل تحقیق کسان

بینش آن است که در چشم حسد خاک‌کنید

چشمهٔ‌خضر در این دشت سراب هوس است

تشنه‌کامان، طلب دیدهٔ نمناک کنید

تلخی حادثه قند است به خرسندی طبع

نام افیون گوارا شده، تریاک کنید

ساغر آبلهٔ ما ز ادب سرشار است

جادهٔ وادی تسلیم رگ تاک کنید

هیچکس منفعل طینت بی‌درد مباد

مژه‌ای را به نم آرید و عرق پاک‌کنید

تا نگردید در این عرصهٔ تشویش هلاک

همچو بیدل حذر ازکوشش بی باک کنید

مفاهیمِ این غزل

نفس / دم نفس چشم / نگاه پر / بال / پرواز فکر / معنی هوس / آرزو

تلمیحاتِ این غزل

خضر

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
خاک: زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
هوس: آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
دیده: چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
عرق: تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
مژه: موی پلکِ چشم؛ تیرِ نگاه و ابزارِ گریه و خونِ دل.
درد: رنج و الم؛ سرمایهٔ عاشق و راهِ پختگیِ جان.
آبله: تاولِ پا یا دانهٔ پوست؛ نشانهٔ رنجِ راه و سلوک.
سیر: گشت و سفر؛ سلوک و سیرِ معنویِ جان در راهِ حق.
معنی: مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
خلق: مردمان یا خوی و سرشت؛ جهانِ کثرت در برابرِ تنهایی.
طلب: جُستن و خواستن؛ کششِ سالک در پیِ حق و معشوق.
طبع: سرشت و خوی؛ مزاجِ درون و قریحهٔ شاعرانهٔ جان.

غزل‌های مرتبط

غزل 2255
شکوه فقر ملک بی‌نیاز غزل 1879
ساز تبختر است اگر ما غزل 576
دل عمرهاست آینه ترتی غزل 2385
چون کاغذ آتش زده مهم غزل 125
سوار برق عمرم، نیست غزل 1214
نقش نیرنگ جهان جوهر

خوانش و منبع در گنجور ↗