دون طبع قدرش از هوس افزون نمیشود
دون طبع قدرش از هوس افزون نمیشود
خاک به بباد تاختهگردون نمیشود
дун табаъ қадараш аз ҳус афазун нами-шуд
хок ба бабод тохта-гардун нами-шуд
دل خونکنید و ساغر رنگ وفا زنید
برک طرب به جامهٔ گلگون نمیشود
дил хон-канид ва соғар ранг вафо знид
барак тараб ба ҷома галагун нами-шуд
جایی که عشق ممتحن درد الفت است
آه از ستمکشی که دلش خون نمیشود
ҷойай-ки ишқ маматаҳан дард алафт аст
о аз сатамакаши-ки далаш хон нами-шуд
بگذار تا ز خاک سیه سرمهاش کشند
چشمی که محو صنعت بیچون نمیشود
багазор то з хок сиа сарма-аш кашанд
чашми-ки маҳу санаъат бичун нами-шуд
در طبع خلق وسوسهٔ اعتبارها
خاریست ناخلیده که بیرون نمیشود
дар табаъ халқ васуса аъатабораҳо
хори-ст нохалида ки бирун нами-шуд
بیبهره را ز مایهٔ امداد کس چه سود
دریا حریف کاسهٔ وارون نمیشود
бе-баҳара ро з мойа амадод кас ча суд
дарё ҳариф коса ворун нами-шуд
بیپاسبان به خاک فرو رفتهگنج زر
پر غافلست خواجه که قارون نمیشود
бе-посабон ба хок фару рафта-ганҷ зар
пур ғофал-ст хоҷа-ки қорун нами-шуд
گل، یاد غنچه میکند و سینه میدرّد
رفت آنکه جمع میشدم اکنون نمیشود
гул, йод ғанача мекунад ва сина мӣ-дард
рафт онака ҷамаъ мӣ-шадам аканун нами-шуд
بیتاب عشق را ز در و دشت چاره نیست
لیلی خیال ما ز چه مجنون نمیشود
битоб ишқ ро з дар ва дашт чора нест
лили хаёл мо з ча маҷанун нами-шуд
دل بر بهار ناز حنا دوختهست چشم
تا بوسه بر کفت ندهد خون نمیشود
дил бар бҳор ноз ҳано духта-ст чашм
то буса бар кафт надаҳад хон нами-шуд
بیدل تامل اینهمه نتوان به کار برد
کز جوش سکته شعر تو موزون نمیشود
бидел томал айанаҳама натавон ба-кор бард
каз ҷуш сакта шаъар ту музун нами-шуд
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- پر
- شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبکباریِ روح.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- ناز
- کرشمه و دلربایی؛ جلوهگریِ معشوق در برابرِ نیاز.
- بهار
- فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- غافل
- بیخبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
- یاد
- بهخاطرآوردن؛ حضورِ معشوق در دل و ذکرِ پیوسته.
- درد
- رنج و الم؛ سرمایهٔ عاشق و راهِ پختگیِ جان.
- آه
- نالهٔ دل؛ دودِ سینهٔ عاشق و فریادِ سوز و درد.
- غنچه
- گُلِ نشکفته؛ نمادِ دلِ بسته، رازِ نهفته و دهانِ خاموش.