دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1241

حرص پیری شیأالله از خروشم می‌کشد

وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)قافیه وشممیکشدردیف می کشددشواری نسبتاً آسان

قامت خم طرفه زنبیلی به دوشم می‌کشد

عبرت حال‌کتان پُر روشن است از ماهتاب

غفلتی دارم که آخر پنبه گوشم می‌کشد

شرمسار طبع مجبورم که با آن ساز عجز

انتقام از اختیار هرزه‌کوشم می‌کشد

معنی‌خاصی ز حرف و صوت انشاکردنی‌ست

گفتگوآخربه‌آن لعل خموشم می‌کشد

سرخوش پیمانهٔ یاد نگاه‌کیستم

رنگ گرداندن به کوی میفروشم می کشد

فرصت هستی درین میخانه پُر بی‌مهلت است

همچو می خم تا به ساغر دو جوشم می‌کشد

آفتابم رشتهٔ ساز سحر نگسسته است

آرزو برتخت شاهی خرقه‌پوشم می‌کشد

زبن همه شوری که دارد کارگاه اعتبار

اندکی افسانهٔ مجنون به هوشم می‌کشد

نقش پای رفتگان، صفر کتاب عبرت است

دیده هر جا حلقه می‌یابد به گوشم می‌کشد

بر که بندم بیدل از غفلت خطای زندگی

کم گناهی نیست گر دوشم به دوشم می‌کشد

مفاهیمِ این غزل

جام / ساغر / مینا غفلت / خواب چشم / نگاه هوس / آرزو پر / بال / پرواز ساز / آهنگ

تلمیحاتِ این غزل

مجنون

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
نقش: تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
ساز: آلتِ نوازندگی؛ نمادِ هم‌آهنگی و نوای درون.
پای: عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
دیده: چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
عجز: ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
سحر: سپیده‌دم؛ زمان گشایش، دعا، بیداری و تغییر حال.
یاد: به‌خاطرآوردن؛ حضورِ معشوق در دل و ذکرِ پیوسته.
فرصت: مجال کوتاه انجام کار؛ در شعر غالبا لحظه گذرای عمر.
نگاه: نگریستن؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
معنی: مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
عبرت: پندگرفتن؛ درسِ بیداری از گذرِ روزگار و فنای جهان.
زندگی: حیات و بودن؛ فرصتِ گذرا و میدانِ آزمونِ جان.

غزل‌های مرتبط

غزل 1240
مد بقا کجا به مه و س غزل 234
بی‌ تو چون شمع ز ضعف غزل 1238
شوق دیداری که از دل غزل 2088
پر نفس می‌سوخت ما و غزل 592
سر هرکس زگلی پر زده غزل 1180
زشوخی چشم من تاکی به

خوانش و منبع در گنجور ↗