→ دیوانِ بیدل دهلوی

کاروان

141 بیت · 141 مصراع · 133 غزل

تعریف

karvan

کاروان در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با کاروان شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: قافله؛ نمادِ گذرِ عمر و رهروانِ راهِ فنا. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 141 مصراع، 141 بیت و 133 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: کاروان (141). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    سراغ‌ کاروان ملک خاموشی بود مشکل / به بوی غنچه‌ هم‌دوش است‌ آواز جرس اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 257 · ganjoor 40,655
  2. 2
    در کاروان وهم و ظن‌، نی غربت است و نی وطن / خلقی ز گرد ما و من بسته‌ست محمل بر صدا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    رصدا
    شناسه
    bayt 273 · ganjoor 40,656
  3. 3
    سراغ کاروان دردم از حالم مشو غافل / ببین داغ دل و دریاب نقش پای غمها را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 382 · ganjoor 40,665
  4. 4
    درین وادی چسان آرام باشد کاروان‌ها را / که همدوشی‌ست با ریگ روان سنگ نشان‌ها را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انهارا
    شناسه
    bayt 607 · ganjoor 40,689
  5. 5
    به جرم ما و من دوریم از سرمنزل مقصد / جرس اینجا بیابان مرگ دارد کاروان‌ها را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انهارا
    شناسه
    bayt 620 · ganjoor 40,690
  6. 6
    ز پاس ناموس ناتوانی چو سایه‌ام ناگزیر طاقت / که هرچه زین‌ کاروان‌ گران‌ شد به‌دوشم افکند بار خود را
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ارخودرا
    شناسه
    bayt 838 · ganjoor 40,709
  7. 7
    گر دل ما یک جرس آهنگ بی‌تابی‌ کند / گرد چندین کاروان سازد شکست رنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,079 · ganjoor 40,731
  8. 8
    جوهر اسرار آیا از خلف‌گیرد فروغ / خنده در بار است چون‌گل کاروان زخم را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انزخمرا
    شناسه
    bayt 1,263 · ganjoor 40,746
  9. 9
    کاروان اشکم از عاجز متاعی‌ها مپرس / آبله محمل‌کش است از دیده تا دامان مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انمرا
    شناسه
    bayt 1,375 · ganjoor 40,757
  10. 10
    صدایی از درای‌کاروان عجز می‌آید / که حیرت، هم به راهی می‌بردگم‌کرده راهان را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اهانرا
    شناسه
    bayt 1,552 · ganjoor 40,771
  11. 11
    از سپند ما که می‌یابد سراغ ناله را ؟ / گرد پیشاهنگ کرد این کاروان دنباله را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الهرا
    شناسه
    bayt 1,781 · ganjoor 40,793
  12. 12
    از هم‌گذشته است پی‌کاروان عمر / واماندهٔ شتاب و درنگ خودیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    نگخودیمما
    شناسه
    bayt 2,477 · ganjoor 40,854
  13. 13
    چون دود شمع وحشت ما را سبب مپرس / آتش‌ گرفته است پی‌ کاروان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,663 · ganjoor 40,870
  14. 14
    شبنم‌صفت ز بسکه سبکبار می‌رویم / بوی گل است ناقه‌کش کاروان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,668 · ganjoor 40,871
  15. 15
    از برگ و سازِ قافلهٔ بیخودان مپرس / بی‌ناله می‌رود جرس‌ِ کاروانِ ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,703 · ganjoor 40,874
  16. 16
    کاروان عمر بیدل از نفس درد سراغ / جنبش موج است گرد رفتن سیلاب‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابها
    شناسه
    bayt 3,135 · ganjoor 40,914
  17. 17
    از پا نشیند ای کاش محمل‌کش هوس‌ها / زین کاروان شنیدیم نالیدن جرس‌ها
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    سها
    شناسه
    bayt 3,234 · ganjoor 40,923
  18. 18
    شعلهٔ هستی مآلش گر همین خاکسترست / رفته می‌پندار پیش از کاروان دنبال‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الها
    شناسه
    bayt 3,299 · ganjoor 40,929
  19. 19
    در باغ دل نهان بود از رفتگان نشان‌ها / این آتش آگهی داد ما را ز کاروان‌ها
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,349 · ganjoor 40,934
  20. 20
    خلقی به‌حرف وصوت فشرده‌ست پای جهد / راهی چو خامه می‌رود این‌کاروان به لب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انبهلب
    شناسه
    bayt 4,340 · ganjoor 41,021
  21. 21
    کاروان رنگ و بورا هیچ جا آرام نیست / صد جرس می‌دارد اینجا های‌های عندلیب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ایعندلیب
    شناسه
    bayt 4,360 · ganjoor 41,023
  22. 22
    آتش این‌ کاروان در هیچ حال آسوده نیست / بعد مردن نیز پروازی‌ست در خاکسترت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رت
    شناسه
    bayt 4,673 · ganjoor 41,051
  23. 23
    زندگی نیست متاعی که به تمکین ارزد / کاروان نفس ما همه جا هرزه‌دراست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,855 · ganjoor 41,066
  24. 24
    ذره‌ای در دشت امکان از هوس آزاد نیست / صبح و شام اینجا غبار کاروان مطلب است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    باست
    شناسه
    bayt 5,056 · ganjoor 41,081
  25. 25
    عمر رفت و آهِ دردی از دل ما سر نزد / کاروان بگذشت و آواز درایی برنخاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اییبرنخاست
    شناسه
    bayt 5,231 · ganjoor 41,096
  26. 26
    نهفه نیست پی کاروان حسرت ما / شکستن جرس رنگ سخت غماز است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ازاست
    شناسه
    bayt 5,470 · ganjoor 41,116
  27. 27
    فرصت رفته نیست باب سراغ / کاروان خیال بی‌جرس است
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    ساست
    شناسه
    bayt 5,528 · ganjoor 41,121
  28. 28
    وحدت و کثرت چو جسم و جان در آغوش همند / کاروان روز و شب را در دل هم منزل است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لاست
    شناسه
    bayt 5,805 · ganjoor 41,148
  29. 29
    غیر را در عالم وحدت نگاهان بار نیست / کاروان وادی مجنون غبار محمل است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لاست
    شناسه
    bayt 5,836 · ganjoor 41,150
  30. 30
    هیچکس واقف نشد از ختم‌کار رفتگان / در پی این‌کاروان هم آتشی افتاده است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ادهاست
    شناسه
    bayt 6,588 · ganjoor 41,216

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه