→ دیوانِ بیدل دهلوی

جرس

142 بیت · 142 مصراع · 134 غزل

تعریف

jaras

جرس در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با جرس شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: زنگِ کاروان؛ نمادِ بانگِ رحیل و دردِ جدایی. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 142 مصراع، 142 بیت و 134 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: جرس (142). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    خواهی که شود منزل مقصود مقامت / از آبلهٔ پای طلب کن جرس اینجا
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 245 · ganjoor 40,654
  2. 2
    سراغ‌ کاروان ملک خاموشی بود مشکل / به بوی غنچه‌ هم‌دوش است‌ آواز جرس اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 257 · ganjoor 40,655
  3. 3
    چو فریاد جرس ماییم جولان پریشانی / به‌هر راهی‌ که‌ خواهد بی‌خودی‌ها می‌برد ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امیبردمارا
    شناسه
    bayt 512 · ganjoor 40,677
  4. 4
    به جرم ما و من دوریم از سرمنزل مقصد / جرس اینجا بیابان مرگ دارد کاروان‌ها را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انهارا
    شناسه
    bayt 620 · ganjoor 40,690
  5. 5
    وداع قافلهٔ اعتبارکن بیدل / همین صدای جرس دیده‌اند دنیا را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سدیدهانددنیارا
    شناسه
    bayt 640 · ganjoor 40,691
  6. 6
    خاکسار تو تپیدن کند آغاز چرا / جرس آبله بیرون دهد آواز چرا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ازچرا
    شناسه
    bayt 747 · ganjoor 40,701
  7. 7
    از وادی این ما و من خاموش باید تاختن / ای‌کاروانت بی‌جرس در بند آوازی چرا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    ازیچرا
    شناسه
    bayt 800 · ganjoor 40,705
  8. 8
    تاکی چو جرس دل به تپیدن بخراشم / در ناله‌ام آغوش وداعیست اثر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 866 · ganjoor 40,711
  9. 9
    هستی به‌تپش رفت واثرنیست نفس را / فریادکزین قافله بردند جرس را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سرا
    شناسه
    bayt 977 · ganjoor 40,721
  10. 10
    گر دل ما یک جرس آهنگ بی‌تابی‌ کند / گرد چندین کاروان سازد شکست رنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,079 · ganjoor 40,731
  11. 11
    ز دردِ دل ، در این صحرا نبستم بارِ امّیدی / جرس نالید و آتش زد متاع کاروانم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انمرا
    شناسه
    bayt 1,406 · ganjoor 40,759
  12. 12
    چیست حیرت تانگردد پردة ساز فغان / جلوه‌ای داری‌که‌می‌ساز‌د جرس آیینه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    سایینهرا
    شناسه
    bayt 1,825 · ganjoor 40,796
  13. 13
    دل از خود می‌رود بگذارتا مست فغان باشد / جرس آخر به منزل می‌کندکم هرزه نالی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    الیرا
    شناسه
    bayt 1,861 · ganjoor 40,799
  14. 14
    چون جرس عمری تپیدیم وز هم نگداختیم / سخت جانی چند نالد بر دل بی‌درد ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ردما
    شناسه
    bayt 2,104 · ganjoor 40,821
  15. 15
    ما قافلهٔ بی‌نفس موج سرابیم / چندین عدم آن‌سوست صدای جرس ازما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سازما
    شناسه
    bayt 2,263 · ganjoor 40,835
  16. 16
    دل می‌رود و نیست کسی دادرس ما / از قافله دور است خروش جرس ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سما
    شناسه
    bayt 2,271 · ganjoor 40,836
  17. 17
    عالَمی را به درِ کعبهٔ تحقیق رساند / جَرسِ قافلهٔ صبحِ خرامِ دل ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امدلما
    شناسه
    bayt 2,404 · ganjoor 40,848
  18. 18
    محمل‌ماچون‌جرس دوش‌تپشهای‌دل‌است / شوق پندارد درین وادی قدم داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    مداریمما
    شناسه
    bayt 2,526 · ganjoor 40,859
  19. 19
    راه مقصد جزبه سعی ناله نتوان‌کرد طی / چون جرس‌بیدرد هم ای‌کاش‌بخروشیم‌ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وشیمما
    شناسه
    bayt 2,577 · ganjoor 40,863
  20. 20
    از برگ و سازِ قافلهٔ بیخودان مپرس / بی‌ناله می‌رود جرس‌ِ کاروانِ ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,703 · ganjoor 40,874
  21. 21
    داغ‌گل‌کرد بهار از اثر لالهٔ ما / سرمه‌گردید صدای جرس نالهٔ ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    الهٔما
    شناسه
    bayt 2,781 · ganjoor 40,882
  22. 22
    گذشت محمل نازکه از سواد تحیر؟ / که‌عمرهاست شکست جرس شد آینهٔ ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سشداینهٔما
    شناسه
    bayt 2,819 · ganjoor 40,885
  23. 23
    چو آهنگ جرس ما و سبکروحانه جولانی / که از یک نعره‌وارش می‌تپد آغوش قالب‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بها
    شناسه
    bayt 3,108 · ganjoor 40,912
  24. 24
    از پا نشیند ای کاش محمل‌کش هوس‌ها / زین کاروان شنیدیم نالیدن جرس‌ها
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    سها
    شناسه
    bayt 3,234 · ganjoor 40,923
  25. 25
    فسانهٔ دل پر خون شنیدنی دارد / به دوش شعله جرس بسته است اشک‌کباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,803 · ganjoor 40,975
  26. 26
    کاروان رنگ و بورا هیچ جا آرام نیست / صد جرس می‌دارد اینجا های‌های عندلیب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ایعندلیب
    شناسه
    bayt 4,360 · ganjoor 41,023
  27. 27
    آهنگ رحیل از دو جهان دود برآورد / این قافله را شعلهٔ آواز جرس سوخت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سسوخت
    شناسه
    bayt 4,446 · ganjoor 41,031
  28. 28
    صد دشت ز خویش آن طرفم ازتپش دل / شمع ره‌گمگشتگی‌ام سعی جرس‌ ریخت
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سریخت
    شناسه
    bayt 4,538 · ganjoor 41,039
  29. 29
    هم قافلهٔ -‌سیرت سرشار نگاهیم / گرد ره ما سرمه به آواز جرس ریخت
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سریخت
    شناسه
    bayt 4,543 · ganjoor 41,039
  30. 30
    دنباله دو قلقل مینای رحیلیم / ین باده جنون داشت‌که در جام جرس ریخت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سریخت
    شناسه
    bayt 4,553 · ganjoor 41,040

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه