دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2727

نبری گمان که یعنی به خدا رسیده باشی

وزن فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن (رمل مثمن مشکول)قافیه ارسیدهباشیردیف رسیده باشیدشواری درآمدنی

تو ز خود نرفته بیرون به کجا رسیده باشی

سرت ار به چرخ ساید نخوری فریب عزت

که همان کف غباری به هوا رسیده باشی

به هوای خودسری‌ها نروی ز ره که چون شمع

سر ناز تا ببالد ته پا رسیده باشی

زدن آینه به سنگت ز هزار صیقل اولی

که به زشتی جهانی ز جلا رسیده باشی

خم طرهٔ اجابت، به عروج بی‌نیازی‌ست

تو به وهم خویش دستی به دعا رسیده باشی

همه تن شکست رنگیم مگذر ز پرسش ما

که به درد دل رسیدی چو به ما رسیده باشی

برو ای سپند امشب سر و برگ ما خموشی‌ست

تو که سوختند سازت به نوا رسیده باشی

نه ترنمی نه وجدی نه تپیدنی نه جوشی

به خم سپهر تا کی می نارسیده باشی

نگه جهان نوردی قدمی ز خود برون آ

که ز خویش اگر گذشتی همه جا رسیده باشی

ز شکست رنگ هستی اثر تو بیدل این بس

که به گوش امتیازی چو صدا رسیده باشی

مفاهیمِ این غزل

آیینه رنگ / بی‌رنگی جام / ساغر / مینا سر / سودا شکست فلک / چرخ

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
شکست: درهم‌شکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
وهم: پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.
درد: رنج و الم؛ سرمایهٔ عاشق و راهِ پختگیِ جان.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
نگه: نگاه و نظر؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.
هوا: هوای جو یا هوسِ نفس؛ آرزو، میل و عشقِ سوزان.
کف: کفِ دست یا کفِ آب؛ نمادِ ناپایداری و تهی‌دستی.
اثر: نشان و تأثیر؛ ردِّ برجامانده، که گاه نایاب و بی‌اثر است.

غزل‌های مرتبط

غزل 2726
ز نفس اگر دو روزی به غزل 2061
من خاکسار گردن ز کجا غزل 2009
یک چشم حیرت است زسرت غزل 1006
به خیال زنده بودن هو غزل 1128
تا جلوهٔ بیرنگ تو بر غزل 439
گردی ز خویش رفتن ما

خوانش و منبع در گنجور ↗