دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1822

ای ز لعلت سخن گلاب فروش

وزن فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)قافیه ابفروشردیف فروشدشواری درآمدنی

نگه از نرگست شراب فروش

تیغ ناز تو موجها دارد

از سر بیدلان حباب فروش

زبن دو نیرنگ قطع نتوان کرد

جلوه‌گر باش یا نقاب فروش

ذره‌ای مهر بی‌نشان خودی

هرکجا باشی آفتاب فروش

زاهدا کار عشق بی‌سببی است

تو دعاهای مستجاب فروش

فرصت اینجا ترانهٔ عنقاست

گر توقف کنی شتاب فروش

می‌روی چشم بسته زین بازار

جنسهای نگه به خواب فروش

نقش هر ذره‌ای که می‌بینی

آفتابی است انتخاب فروش

زندگانی قماش راحت نیست

تا نفس داری اضطراب فروش

برق تازان ز خود برون رفتند

حیرت ما همان رکاب فروش

حرف بی‌موقع از حیا دور است

آبم از پیری شباب فروش

ای شعورت خیالباف جنون

این کتانها به ماهتاب فروش

همه سقای آبروی خودند

یک دو گوهر تو نیز آب فروش

بیدل اینجا کجاست دام و چه صید

دل‌کمندی‌ست پیچ و تاب فروش

مفاهیمِ این غزل

چشم / نگاه دام / صید زبان / سخن نفس / دم دنیا-بازی / بازی دنیا غبار / سایه

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
آب: مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
نقش: تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
عشق: مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
حیرت: سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمی‌ماند.
فرصت: مجال کوتاه انجام کار؛ در شعر غالبا لحظه گذرای عمر.
تیغ: شمشیر و لبهٔ تیز؛ نمادِ قهرِ معشوق و جراحتِ عشق.
خواب: خفتن و رؤیا؛ نشانهٔ غفلت در برابرِ بیداریِ دل.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
حباب: پوسته نازک روی آب؛ نماد ناپایداری و تهی‌بودن.
حیا: شرم و آزرم؛ پردهٔ ادب و حجابِ جمالِ معشوق.

غزل‌های مرتبط

غزل 1821
آه از این جلوهٔ نقاب غزل 337
بس که دارد برق تیغت غزل 480
ز گریه، سیریِ چشمِ پ غزل 1696
زهی ز روی تو آیینه آ غزل 1402
قماش رنگ ز بس بی‌حجا غزل 85
گر کنی با موج خونم ه

خوانش و منبع در گنجور ↗