سطری اگر ز وضع جهان وانوشتهایم
سطری اگر ز وضع جهان وانوشتهایم
گرداندهایم رنگ و چلیپا نوشتهایم
сатари агар з вазаъ ҷаҳон вонушта-айам
гардонда-айам ранг ва чалипо нушта-айам
در مکتب طلب چقدر مشق لغزش است
کاین جادهها به صفحهٔ صحرا نوشتهایم
дар мактаб талаб чақадар машақ лағазаш аст
койан ҷода-ҳо ба сафаҳа саҳаро нушта-айам
هر جا خطی ز نسخهٔ امکان دمیده است
عبرت غبار دیدهٔ بینا نوشتهایم
ҳар ҷо хти з насаха амакон дамида аст
ъабарт ғубор дида бино нушта-айам
از زخم حسرتی که لب جام میکشد
خون بر بیاض گردن مینا نوشتهایم
аз захам ҳасарти-ки лаб ҷом мӣ-кашад
хон бар биоз гардан мино нушта-айам
رمز ازل که صد عدم آن سوی فطرت است
پنهان نخوانده اینهمه پیدا نوشتهایم
рамаз азал-ки сад ъадам он савай фтарт аст
панаҳон нхонда айанаҳама пидо нушта-айам
معنی سواد نسخهٔ اشک چکیده کیست
غمنامهها به خون تمنا نوشتهایم
маъани савод насаха ашак чакида-кист
ғаманома-ҳо ба хон тамано нушта-айам
زبن آبرو که پیکر ما خاک راه اوست
خط غبار خود به ثریا نوشتهایم
забан обару ки пикар мо хок ро аваст
хт ғубор худ ба сарио нушта-айам
از نقش ما حقیقت آفاق خواندنیست
چون موج کار نامهٔ دریا نوشتهایم
аз нақш мо ҳақиқат офоқ хонадани-ст
чун мавҷ кор нома дарё нушта-айам
قاصد چو رنگ باز نگردید سوی ما
معلوم شد که نامه به عنقا نوشتهایم
қосад чу ранг боз нгардид савай мо
маъалум шуд ки нома ба ъанқо нушта-айам
در مکتب نیاز چه حرف و کدام سطر
چون خامه سجدهایست که صد جا نوشتهایم
дар мактаб ниоз ча ҳарф ва кадом сатар
чун хома саҷада-эй-ст ки сад ҷо нушта-айам
دستی اگر بلند کند نامهبر بس است
تا روشنت شود که دعاها نوشتهایم
дасти агар баланд канд нома-бар бас аст
то рушанат шуд ки даъоҳо нушта-айам
اسرار خط جام که پرگار بیخودیست
بیدل به کلک موجهٔ صهبا نوشتهایم
асарор хт ҷом ки парагор биходи-ст
бидел ба-калак муҷа саҳабо нушта-айам
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- موج
- برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- اشک
- قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
- لب
- کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
- خط
- موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
- دیده
- چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- راه
- مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
- معنی
- مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
- امکان
- جهان ممکنات؛ هرچه وجودش وابسته و نه ضروری است.
- عبرت
- پندگرفتن؛ درسِ بیداری از گذرِ روزگار و فنای جهان.
- طلب
- جُستن و خواستن؛ کششِ سالک در پیِ حق و معشوق.