گذشتگان که هوس دیدهاند دنیا را
گذشتگان که هوس دیدهاند دنیا را
به پیش خود همه پس دیدهاند دنیا را
газаштагон ки ҳус дида-анд данио ро
ба пиш худ ҳама пас дида-анд данио ро
دوامکلفت دل آرزو نخواهی کرد
در آینه دو نفس دیدهاند دنیا را
давом-калафт дил орзу нхоҳи кард
дар оина ду нафас дида-анд данио ро
چوصبح هیچکس اینجا بقا نمیخواهد
هزار بار ز بس دیدهاند دنیا را
чусабҳ ҳичакас инҷо бақо нами-хоҳад
ҳазор бор з бас дида-анд данио ро
دل دو نیم چوگندم نمودهاند انبار
اگر به قدر عدس دیدهاند دنیا را
дил ду ним чугандам намуда-анд анабор
агар ба қадар ъадас дида-анд данио ро
به احتیاط قدم زن که عافیتطلبان
سگ گسسته مرس دیدهاند دنیا را
ба аҳатиот қадам зн-ки ъофит-талабон
саг гасаста марс дида-анд данио ро
مقیدان به چه نازند ازین تماشاگاه
به چشم باز قفس دیدهانددنیا را
мақидон ба ча нозанд азин тамошого
ба чашм боз қафас дида-анададанио ро
دمی به حکم هوس چشم آب باید داد
که دود آتش خس دیدهاند دنیا را
дами ба ҳакам ҳус чашм об бойд дод
ки дуд оташ хас дида-анд данио ро
به قدر جاه و حشم انفعال در جوش است
هما کجاست مگس دیدهاند دنیا را
ба қадар ҷо ва ҳашм анафаъол дар ҷуш аст
ҳамо каҷост магас дида-анд данио ро
چه آگهی و چه غفلت، چه زندگی و چه مرگ
قیامت همهکس دیدهاند دنیا را
ча-огаҳи вача-ғафалат ча зандаги-вача-мараг
қиёмат ҳама-кас дида-анд данио ро
وداع قافلهٔ اعتبار کن بیدل
همین صدای جرس دیدهاند دنیا را
вадоъ қофала аъатабор кан бидел
ҳамин садой ҷарс дида-анд данио ро
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- آینه
- سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- دیده
- چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
- زندگی
- حیات و بودن؛ فرصتِ گذرا و میدانِ آزمونِ جان.
- عافیت
- تندرستی و آسودگی؛ سلامتِ جان و رهایی از آشوبِ تعلق.
- قیامت
- رستاخیز؛ نمادِ آشوبِ بزرگ و شورِ بیاندازه.
- جوش
- غلیان و فوران؛ نمادِ شورِ درونی و بیقراریِ عشق.
- قدر
- ارزش و منزلت؛ نمادِ قدرشناسیِ گوهرِ نهان.
- قفس
- زندانِ پرنده؛ کنایه از بندِ تن و گرفتاریِ جان.
- دود
- بخار سیاهِ آتش؛ نشانه سوز درون، تیرگی و آه برآمده از دل.
- اعتبار
- ارج و آبرو؛ کنایه از بیبنیادیِ ناپایدارِ دنیا نزدِ بیدل.