دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1844

مگشا جریدهٔ حاجتت بر دوستان ز کف غرض

وزن متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلنقافیه فغرضردیف غرضدشواری درآمدنی

بنویس نامهٔ آبرو به سیاهی کلف غرض

ز سپاه مطلب بیکران شده تنگ عرصهٔ امتحان

به ظفر قرین نتوان شدن نشکسته گرد صف غرض

عبث از تلاش سبکسری نشوی ستمکش آرزو

که به باد می‌شکند کمان پر ناوک هدف غرض

بگذر ز مطلب هرزه دو به زیارت دل صاف رو

ز طواف کعبه چه حاصلت که تو چنبری به دف غرض

چقدر معامله‌ی جهان شده تنگ زبن همه ناکسان

که چو سگ به حاصل استخوان کند آدمی عفف غرض

ز بهار مزرع مدعا ندمید نوبر همتی

که به داس تیغ غنا دهد سر فتنهٔ علف غرض

نگشودن لبت از حیا چمنی است غنچهٔ مدعا

به طلب تغافل اگر زنی گهرت دهد صدف غرض

غلطی اگر نبری گمان دهمت علم یقین نشان

ز جحیم می‌طلبی امان به درآ ز دود و تف غرض

چه جگرکه خون نشد ازحیا به تلاش حاجت ناروا

نرسد کسی به قیامتی، به قیامت آن طرف غرض

سزد آنکه ترک هوا کنی، طربی چوبیدل ماکنی

اگر آرزوی فنا کنی به فنا رسد شرف غرض

مفاهیمِ این غزل

طلب / سراغ گل / بهار تنگ هوس / آرزو عرصه باد

تلمیحاتِ این غزل

کعبه

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
تیغ: شمشیر و لبهٔ تیز؛ نمادِ قهرِ معشوق و جراحتِ عشق.
غنچه: گُلِ نشکفته؛ نمادِ دلِ بسته، رازِ نهفته و دهانِ خاموش.
حیا: شرم و آزرم؛ پردهٔ ادب و حجابِ جمالِ معشوق.
طلب: جُستن و خواستن؛ کششِ سالک در پیِ حق و معشوق.
هوا: هوای جو یا هوسِ نفس؛ آرزو، میل و عشقِ سوزان.
کف: کفِ دست یا کفِ آب؛ نمادِ ناپایداری و تهی‌دستی.
باد: وزشِ هوا؛ نمادِ ناپایداری، غرور و تهیّتِ هستی.
قیامت: رستاخیز؛ نمادِ آشوبِ بزرگ و شورِ بی‌اندازه.
تغافل: خود را به بی‌خبری زدن؛ نازِ معشوق در نادیده‌گرفتنِ عاشق.
دود: بخار سیاهِ آتش؛ نشانه سوز درون، تیرگی و آه برآمده از دل.
فنا: نیست‌شدن؛ محو هستیِ فردی در حقیقت و رسیدن به بقا.

غزل‌های مرتبط

غزل 1887
چه دهد تردد هرزه‌ات غزل 2276
به کمین دعوی هستی‌ام غزل 1029
حرص اگر بر عطش غلو د غزل 1845
مباد دامن کس گیرم از غزل 1416
اگر از گدازم نمی گل غزل 1750
تب و تاب بیهُده تا ک

خوانش و منبع در گنجور ↗