از جیب هزار آینه سر بر زدهای باز
از جیب هزار آینه سر بر زدهای باز
ای گل ز چه رنگ این همه ساغر زدهای باز
аз ҷиб ҳазор оина сар бар зда-эй боз
эй-гул з ча ранг ин ҳама соғар зда-эй боз
تمثال چه خون میچکد از آینه امروز
نیش مژهای بر رگ جوهر زدهای باز
тамасол ча хон мӣ-чакад аз оина амаруз
ниш мажа-эй бар раг ҷуҳар зда-эй боз
در خلوت شرمت اثر ضبط تبسم
قفلیست که بر حقهٔ گوهر زدهای باز
дар халут шармат асар забат табасам
қафали-ст ки бар ҳақа гуҳар зда-эй боз
افروختهای چهره ز تاب عرق شرم
در کلبهٔ ما آتش دیگر زدهای باز
афарухта-эй чаҳара з тоб ъарақ шарм
дар калаба мо оташ дигар зда-эй боз
مجروح وفا بیاثر زخم، شهید است
کم بود تغافل که تو خنجر زدهای باز
маҷаруҳ вафо бе-асар захам, шаҳид аст
кам буд тағофал-ки ту ханҷар зда-эй боз
ای خط، ادبیکن، مشکن خاطر رنگش
زین شوخ زبانی به چه رو سر زدهای باز
эй хт, адаби-кан, машакан хотар рангаш
зин шух-забони ба ча ру сар зда-эй боз
با تیره دلی کس نشود محرم چشمش
ای سرمه چرا حلقه بر این در زدهای باز
бо тира дали кас нашуд маҳарм чашмаш
эй сарма чаро ҳалқа бар ин дар зда-эй боз
احرام گلستان تماشای که داری
ای دیده به حیرت مژهای بر زدهای باز
аҳаром галастон тамошой ки дори
эй дида ба ҳайрат мажа-эй бар зда-эй боз
خون کرد دلت سعی فسردن، چه جنون است
خاکی و به آرایش بستر زدهای باز
хон-кард далат саъи фасардан, ча ҷанун аст
хоки ва ба оройаш бастар зда-эй боз
بیدل چه خیال است در این راه نلغزی
اشکی و قدم بر مژهٔ تر زدهای باز
бидел ча хаёл аст дар ин ро налағази
ашаки ва қадам бар мажа тар зда-эй боз
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- آینه
- سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- حیرت
- سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمیماند.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- دیده
- چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
- عرق
- تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
- راه
- مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
- شرم
- حیا و آزرم؛ پروای درونی در برابرِ معشوق و حق.
- مژه
- موی پلکِ چشم؛ تیرِ نگاه و ابزارِ گریه و خونِ دل.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
- جوهر
- ذات و بنیاد شیء؛ چیزی که قائم به خود دانسته میشود.