با همه بیدست و پایی اندکی همتگمار
با همه بیدست و پایی اندکی همتگمار
آسمان میبالد اینجا کودک دامن سوار
бо ҳама бе-даст ва пойай анадаки ҳамат-гамор
осмон мӣ-болд инҷо кудак доман савор
وضع بیکاری دلیل انفعال کس مباد
تا ز سعی ناخنت کاری گشاید سر مخار
вазаъ бикори далил анафаъол кас мабод
то з саъи ноханат-кори гашойд сар махор
پرفشانیهاست ساز اعتبار، آگاه باش
غیر رنگ و بو چه دارد کسوت رنگ بهار
парфашониҳост соз аъатабор, ого бош
ғир ранг ва бу ча дорад касут ранг бҳор
سرو اگر باشد به این دلبستگی آزادیش
ناله خواهد شد ز طوق قمریان فتراکوار
сару агар бошад ба ин далабастаги озодиш
нола хоҳад шуд з туқ қамарион фатарок-вор
فرق نتوان یافتن در عبرتآباد ظهور
اشک شمع انجمن تا گریهٔ شمع مزار
фарақ натавон йофатан дар ъабарт-обод заҳур
ашак шамъ анаҷаман то гариа шамъ мазор
در چمن هر جا مهیای پرافشانی است رنگ
غنچه میگوید قفس تنگ است پاس شرم دار
дар чаман ҳар ҷо маҳиой парофашони аст ранг
ғанача мӣ-гавайд қафас танг аст пос шарм дор
راه صحرای عدم طیکردنت آسان نبود
تا نفس سر میزند بنشین و خار از پا برآر
ро саҳарой ъадам ти-карданат осон набуд
то нафас сар мӣ-занд банашин ва хор аз по барор
عالمی را طینت بیحاصلم بیکار کرد
بر حنا میچربد این رنگی که من دارم به کار
ъолми ро тинат бе-ҳосалм бикор кард
бар ҳано мӣ-чарабд ин ранги ки ман дорм ба кор
هرکجا پا مینهم از تیرگی پا میخورم
چون نفس هرچند دارم راه در آیینهزار
ҳаракаҷо по мӣ-наҳам аз тираги по мӣ-хурм
чун нафас ҳарачанд дорм ро дар оина-зор
وعدهٔ دیدار در خاکم نشاند و پیر کرد
شد سفید آخر ز مویم کوچههای انتظار
ваъада дидор дар хокам нашонд ва пир кард
шуд сафид охар з мавайам-куча-ҳой анатазор
ظرف وصلم نیست اما در کمینگاه امید
رفتن رنگم تهی کردهست یک آغوشوار
зарф васалм нест амо дар каминго амид
рафтан рангам таҳи карда-ст як оғуш-вор
حرص آسان برنمیدارد دل از اسباب جاه
عمرها باید که گردد آب درگوهر غبار
ҳарс осон барнами-дорад дил аз асабоб ҷо
ъамараҳо бойд ки гардад об дарагуҳар ғубор
گرد جاه از آشیان فقر بیرون راندهام
خورده است این نقد هم ازتنگی دستم فشار
гард ҷо аз ошион фақар бирун ронда-ам
хурда аст ин нақад ҳам азатанги дастам фашор
بیخودی بیدل فسون شعلهٔ جواله داشت
رنگ گرداندن کشید آخر به گرد من حصار
биходи бидел фасун шаъала ҷавола дошт
ранг гардонадан-кашид охар ба гард ман ҳасор
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- ساز
- آلتِ نوازندگی؛ نمادِ همآهنگی و نوای درون.
- اشک
- قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
- بهار
- فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.