دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1275

سپند بزم تو تا بیقرار گردد و نالد

وزن مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)قافیه ارگرددونالدردیف و نالددشواری درآمدنی

تپیدن از دل من آشکار گردد و نالد

هزار کعبه و لبیک محو شوق‌پرستی

که گرد دل چونفس یک دو بار گردد و نالد

چه نغمه‌ها که ندارد ز خود تهی شدن من

به ذوق آنکه نفس نی سوار گردد و نالد

ز ساز جرات عشاق‌گل نکرد نوایی

مگر ضعیفی این قوم تار گردد و نالد

من و تظلم الفت کدام دوست چه دشمن

ستم رسیده به هرکس دچار گردد و نالد

چو طایری که دهد آشیان به غارت آتش

نفس به گرد من خاکسارگردد و نالد

به گریه خو مکن ای دید‌‌ه کز چکیدن اشکی

دل شکسته مباد آشکار گردد و نالد

هزار قافله شور جرس به چنگ امید

چه باشد اینهمه یک ناله‌وارگردد و نالد

ز روزگار وفا چشم دارم آن همه فرصت

که سخت‌جانی من کوهسارگردد ونالد

در آتش افکن وترک ادب مخواه ز بیدل

سپند نیست که بی‌اختیار گردد و نالد

مفاهیمِ این غزل

دل / قلب آتش / شمع نفس / دم شور / جوش / ذوق نفس ادب / خاموشی

تلمیحاتِ این غزل

کعبه

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
ساز: آلتِ نوازندگی؛ نمادِ هم‌آهنگی و نوای درون.
آتش: شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
فرصت: مجال کوتاه انجام کار؛ در شعر غالبا لحظه گذرای عمر.
شوق: اشتیاقِ سوزان؛ کششِ پرشورِ دل به‌سوی معشوق و وصال.
امید: چشم‌داشتِ خیر؛ نورِ دل در برابرِ نومیدی و رجای وصل.
شور: هیجان و جوش؛ نمادِ بی‌قراریِ عاشقانه و وجد.
بزم: مجلسِ شادی و باده؛ نمادِ محفلِ انس و حضور.
محو: زدوده و ناپدیدشدن؛ کنایه از فنا و استغراق در حقیقت.
ادب: حرمت و آیینِ رفتار؛ نمادِ خاموشی و فروتنیِ سالک.
الفت: انس و دوستی؛ پیوندِ مهرآمیزِ دل‌ها.

غزل‌های مرتبط

غزل 895
ماییم و خاک و وعده گ غزل 2588
ای بیخبر به درد دل م غزل 1985
در جنون گر نگسلد پیم غزل 319
به ذوق داغ کسی در کن غزل 1314
نقش دویی بر آینه من غزل 2218
گهی در شعله می‌غلتم

خوانش و منبع در گنجور ↗