به عجز کوش ز نشو و نما چه میجویی
به عجز کوش ز نشو و نما چه میجویی
به خاک ریشهٔ توست از هوا چه میجویی
ба ъаҷаз куш з нашу ва намо ча мӣ-ҷавайай
ба хок риша туст аз ҳаво ча мӣ-ҷавайай
دل گداخته اکسیر بینیازیهاست
گداز درد طلب، کیمیا چه میجویی
дил гадохта акасир бе-ниози-ҳост
гадоз дард талаб, кимио ча мӣ-ҷавайай
سراغ قافلهٔ عمر سخت ناپیداست
ز رهگذار نفس نقش پا چه میجویی
сароғ қофала умр сахт нопидост
з раҳагазор нафас нақш по ча мӣ-ҷавайай
به هر چه طرف کنندت رضا غنیمت دان
زکارگاه فنا و بقا چه میجویی
ба ҳар ча тарф-канандат рзо ғанимат дон
закораго фано ва бақо ча мӣ-ҷавайай
به فکر خلق متن، هرزه سعی جهل مباش
محیط ناشده زین موجها چه میجویی
ба факар халқ матан, ҳарза саъи ҷаҳл мабош
маҳит ношада зин мавҷ-ҳо ча мӣ-ҷавайай
محیط شرم بقدر عرق گهر دارد
هنوز آب نهای از حیا چه میجویی
маҳит шарм бақадар ъарақ-гаҳар дорад
ҳануз об на-эй аз ҳио ча мӣ-ҷавайай
به دامگاه جسد پرفشانی انفاس
اشارهایست کزین تنگنا چه میجویی
ба домаго ҷасад парфашони анафос
ашора-эй-ст казин тангано ча мӣ-ҷавайай
هزار سال ره اینجا نیاز یکقدم است
زخود برآی زفکر رسا چه میجویی
ҳазор сол ра инҷо ниоз як қадам-аст
заход барой зафакар рсо ча мӣ-ҷавайай
زبان حیرت آیینه این نوا دارد
که ای جنون زده خود را ز ما چه میجویی
забон ҳайрат оина ин наво дорад
ки эй ҷанун зда худ ро з мо ча мӣ-ҷавайай
به ذوق دل نفسی طوف خویش کن بیدل
تو کعبه در بغلی جابجا چه میجویی
ба зуқ дил нафаси туф хеш-кан бидел
ту каъаба дар бағали ҷобаҷо ча мӣ-ҷавайай
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- موج
- برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- حیرت
- سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمیماند.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- عرق
- تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
- عجز
- ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
- شرم
- حیا و آزرم؛ پروای درونی در برابرِ معشوق و حق.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
- زبان
- عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.
- درد
- رنج و الم؛ سرمایهٔ عاشق و راهِ پختگیِ جان.