→ دیوانِ بیدل دهلوی

قافله

150 بیت · 150 مصراع · 141 غزل

تعریف

qafeleh

قافله در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با قافله شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: کاروان؛ نمادِ گذرِ عمر و سفرِ هستی به سوی فنا. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 150 مصراع، 150 بیت و 141 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: قافله (150). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    شوق دل همسفر قافلهٔ بیهوشی‌ست / قدم راهروان گردش رنگ است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نگاستاینجا
    شناسه
    bayt 193 · ganjoor 40,649
  2. 2
    غبار قافلهٔ عبرتی که پیدا نیست / همه به دیدهٔ روشن فکنده‌اند اینجا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نفکندهانداینجا
    شناسه
    bayt 202 · ganjoor 40,650
  3. 3
    ما بی‌خبران قافلهٔ دشت خیالیم / رنگ است به‌گردش‌، قدمی نیست در اینجا
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    مینیستدراینجا
    شناسه
    bayt 240 · ganjoor 40,653
  4. 4
    چون نقش قدم قافلهٔ ماست زمین‌گیر / باشد ره خوابیده صدای جرس اینجا
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 250 · ganjoor 40,654
  5. 5
    وداع قافلهٔ اعتبارکن بیدل / همین صدای جرس دیده‌اند دنیا را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سدیدهانددنیارا
    شناسه
    bayt 640 · ganjoor 40,691
  6. 6
    به متاع قافلهٔ هوس چو نماند الفت پیش و پس / دم‌ نقد مفت تو بود و بس‌، دو سه‌ روز کم نزدی‌ چر‌ا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    منزدیچرا
    شناسه
    bayt 788 · ganjoor 40,704
  7. 7
    چون قافلهٔ عمر به دوش نفسی چند / رفتیم به جایی‌که خبر نیست خبر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 868 · ganjoor 40,711
  8. 8
    هستی به‌تپش رفت واثرنیست نفس را / فریادکزین قافله بردند جرس را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سرا
    شناسه
    bayt 977 · ganjoor 40,721
  9. 9
    بر شیشه‌های ساعت اگر وارسیده‌ای / دریاب‌گرد قافلهٔ ماه و سال را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    الرا
    شناسه
    bayt 1,153 · ganjoor 40,737
  10. 10
    به وادیی که تعلق دلیل کوشش‌هاست / ز بار دل به زمین خفته‌گیر قافله را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    لهرا
    شناسه
    bayt 1,775 · ganjoor 40,792
  11. 11
    ما قافلهٔ بی‌نفس موج سرابیم / چندین عدم آن‌سوست صدای جرس ازما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سازما
    شناسه
    bayt 2,263 · ganjoor 40,835
  12. 12
    دل می‌رود و نیست کسی دادرس ما / از قافله دور است خروش جرس ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سما
    شناسه
    bayt 2,271 · ganjoor 40,836
  13. 13
    عالَمی را به درِ کعبهٔ تحقیق رساند / جَرسِ قافلهٔ صبحِ خرامِ دل ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امدلما
    شناسه
    bayt 2,404 · ganjoor 40,848
  14. 14
    وحشت متاع قافلهٔ گرد فرصتیم / محمل به دوش عمرشررمی‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,552 · ganjoor 40,861
  15. 15
    از برگ و سازِ قافلهٔ بیخودان مپرس / بی‌ناله می‌رود جرس‌ِ کاروانِ ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,703 · ganjoor 40,874
  16. 16
    چند چون چشم بتان قافله‌سالاری ناز / اثر روز سیاه است به دنبالهٔ ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    الهٔما
    شناسه
    bayt 2,783 · ganjoor 40,882
  17. 17
    ز ساز قافلهٔ عمر جمع‌دار دلت / که محمل نفسی دارد این سفر به هوا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ربههوا
    شناسه
    bayt 3,060 · ganjoor 40,908
  18. 18
    مشکل‌که از این قافله تا حشر نشیند / مانند نفس‌کرد بروها و بیاها
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اها
    شناسه
    bayt 3,084 · ganjoor 40,910
  19. 19
    شرار محمل شوقم گداز منزل ذوقم / هزار قافله دارم به بار سوختگی‌ها
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ارسوختگیها
    شناسه
    bayt 3,555 · ganjoor 40,953
  20. 20
    به غبار قافلهٔ سلف نرسیده‌ای و گذشته‌ای / صف پیش می‌زندت صلا که بیا و رو به قفا بیا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,625 · ganjoor 40,959
  21. 21
    به دشت عجز تحیر متاع قافله‌ایم / اگر بر آینه محمل‌ کشیم نیست‌ عجب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,722 · ganjoor 40,968
  22. 22
    آهنگ رحیل از دو جهان دود برآورد / این قافله را شعلهٔ آواز جرس سوخت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سسوخت
    شناسه
    bayt 4,446 · ganjoor 41,031
  23. 23
    هم قافلهٔ -‌سیرت سرشار نگاهیم / گرد ره ما سرمه به آواز جرس ریخت
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سریخت
    شناسه
    bayt 4,543 · ganjoor 41,039
  24. 24
    قافلهٔ حیرت است موج‌گهر تا محیط / ای امل آوارگان صورت رفتن کجاست
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,836 · ganjoor 41,064
  25. 25
    گردی ز خویش رفتن ما هیچ برنخاست / چون گل درای قافلهٔ رنگ بیصداست
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,948 · ganjoor 41,073
  26. 26
    غنچه زان پیش که آهنگ نفس ساز کند / جرس قافلهٔ رنگ طرب‌، یأس نواست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 5,046 · ganjoor 41,080
  27. 27
    بی‌جنبش دل راه به جایی نتوان برد / یکسر جرس قافلهٔ موج حباب است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اباست
    شناسه
    bayt 5,082 · ganjoor 41,083
  28. 28
    دربار نفس نیست جز احکام ‌گذشتن / این قافله‌ها قاصد یک نامه به دست است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ستاست
    شناسه
    bayt 5,144 · ganjoor 41,088
  29. 29
    رهرو تسلیم را، راحله افتادگی / قافلهٔ عجز را خاک شدن رهبر است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,340 · ganjoor 41,105
  30. 30
    هرکس از قافلهٔ موج‌گهر آگه نیست / روش آبله‌پایان خیالت دگر است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,355 · ganjoor 41,106

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه