دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 301

ای آینهٔ حسن تمنای تو جان‌ها

وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه انهادشواری میانه

اوراق گلستان ثنای تو زبان‌ها

بی‌زمزمهٔ حمد تو قانون سخن را

افسرده چو خون رگ تار است بیان‌ها

از حسرت گلزار تماشای تو آبست

چون شبنم گل آینه در آینه دان‌ها

بی‌تاب وصال است دل اما چه توان کرد

جسم است به راهت گره رشتهٔ جان‌ها

آنجا که بود جلوه‌گه حسن کمالت

چون آینه محو است یقین‌ها و گمان‌ها

از مرحمت عام تو در کوی اجابت

گم‌گشته اثرها به تک و پوی فغان ها

از قوت تأیید تو تحریک نسیمی

بر بحر کشد از شکن موج کمان‌ها

در چارسوی دهر گذر کرد خیالت

لبریز شد از حیرت آیینه دکان‌ها

در پرده دل غیر خیالت نتوان یافت

جولانکده پرتو ماهند کتان‌ها

در دیده بیدل نبود یک دل پر خون

بی‌داغ هوای تو در تن لاله‌ستان‌ها

مفاهیمِ این غزل

آیینه دل / قلب زبان / سخن حیرت حسن خون / جگر

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
حیرت: سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمی‌ماند.
دیده: چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
زبان: عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
حسرت: افسوس و دریغ؛ اندوهِ ناکامی و آرزوی برنیامده.
شبنم: رطوبت لطیف بامدادی؛ نماد لطافت، ناپایداری و اشک.
حسن: زیبایی؛ جلوهٔ جمالِ معشوق و تجلیِ حُسنِ ازلی.
پرده: حجاب و پوشش؛ مانع آشکارشدن یا نشانه پنهانی راز.
بحر: دریا؛ نماد وحدت و هستی بیکران که قطره در آن محو می‌شود.

غزل‌های مرتبط

غزل 302
ای داغ کمال تو عیان‌غزل 303
ای گرد تکاپوی سراغ ن غزل 1360
گذشتگان که ز تشویش م غزل 2129
شعلهٔ بی‌طاقتی افسرد غزل 2324
گر در هوای او قدمی پ غزل 1806
مرغی که پر افشاند به

خوانش و منبع در گنجور ↗