دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1643

چینی هوسان عبرت مستور ببینید

وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه ورببینیدردیف ببینیددشواری درآمدنی

رسوایی موی سر فغفور ببینید

دام است پراکنده و صیدی به نظر نیست

هنگامه ی این سلسله ی کور ببینید

بی‌پرده عیان است چه دنیا و چه عقبا

در بستن مژگان همه را عور ببینید

خلقی است درین عرصه جنون‌تاز تعین

کر و فرآثارپر مور ببینید

این سال و مه عیش که دیدید ز احباب

تا حشر همان عبرت عاشور ببینید

روزی دو تماشای حلاوت گه هستی

از روزنهٔ خانهٔ زنبور ببینید

اشکال درین دشت و در آثار سیاهی است

نزدیکی هر جلوه ز خود دور ببینید

صد فاید در پرده اخلاق نهان است

مرهم شده بر هیأت ناسور ببینید

الفتکدهٔ انجمن‌آرایی مستان

در یکدلی از خوشهٔ انگور ببینید

ذرات جهان چشمهٔ انوار تجلی است

هرسنگ که آید به نظرطورببینید

تمییز بد و نیک درین بزم حجاب است

تا هست نگه مایهٔ مقدور ببینید

آن جلوه که در عالم امکان نتوان دید

در آینهٔ بیدل معذور ببینید

مفاهیمِ این غزل

آیینه چشم / نگاه بزم / محفل جهان / دهر زلف / موی رنگ / بی‌رنگی

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
نظر: نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
پرده: حجاب و پوشش؛ مانع آشکارشدن یا نشانه پنهانی راز.
امکان: جهان ممکنات؛ هرچه وجودش وابسته و نه ضروری است.
عبرت: پندگرفتن؛ درسِ بیداری از گذرِ روزگار و فنای جهان.
نگه: نگاه و نظر؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.
دام: تله شکار؛ نمادِ تعلق و گرفتاریِ جان در جهان.
دشت: بیابانِ پهناور؛ نمادِ گستره تنهایی و سرگردانیِ عاشق.

غزل‌های مرتبط

غزل 1642
کو رنگ، چه بو؟ جلوهٔ غزل 839
چنین که عمر تأملگر ش غزل 1530
گر چنین بخت نگون عبر غزل 893
جان هیچ و جسد هیچ و غزل 1243
بار ما عمری‌ست دوش چ غزل 2787
به هستی از گداز انفع

خوانش و منبع در گنجور ↗