داد عجز ما ندهد سعی هیچ مشغلهای
داد عجز ما ندهد سعی هیچ مشغلهای
دسترنج کس نشود مزد پای آبلهای
дод ъаҷаз мо надаҳад саъи ҳич машағала-эй
дастаранҷ кас нашуд мазд пой обала-эй
شب خیال آن نگهم گفت نکتهها که کنون
صدفغان ادا نکند شکر سرمهسا کله ای
шаб хаёл он нагаҳам-гафт накта-ҳо ки-канун
садафағон адо наканд шакар сарма-со кала эй
غوطه در محیط زند تا حباب باده کشد
در شکست ساغر دل خفته است حوصلهای
ғута дар маҳит занд то ҳабоб бода-кашад
дар шакаст соғар дил хафта аст ҳусала-эй
محمل ثبات قدم دارد آب و دانه بهم
شمع تا عدم نکند فکر زاد و راحلهای
маҳамал сабот қадам дорад об ва дона баҳам
шамъ то ъадам наканд факар зод ва роҳала-эй
نیست ز انقلاب نفس عافیت مسلم کس
در زمین عبرت ما ریشه کرد زلزلهای
нест з анақалоб нафас ъофит масалм-кас
дар замин ъабарт мо риша-кард залазала-эй
نیست امتداد نفس بگذر از تامل و بس
بر وجود ما ز عدم خط کشید فاصلهای
нест аматадод нафас багазар аз томал ва бас
бар ваҷуд мо з ъадам хт-кашид фосала-эй
چرخ تیغ زن بفسان خاک بار کرده دهان
هر طرف نظر فکنی فتنه زاست حاملهای
чарх тиғ зн бафасон хок бор карда даҳон
ҳар тарф назар факани фитна зост ҳомала-эй
ناقه بیصدای جرس نی سراغ پیش و نه پس
میرود به دوش نفس باد برده قافلهای
ноқа бе-садой ҷарс ни сароғ пиш ва на пас
мӣ-руд ба душ нафас бод барда қофала-эй
بیدل این کلام متین پیش کس مزن به زمین
دارد آن لب شکرینگوهر آفرین صلهای
бидел ин калом матин пиш кас мазн ба замин
дорад он лаб шакарин-гуҳар офарин сала-эй
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- شکست
- درهمشکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- لب
- کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- خط
- موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
- پای
- عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
- عجز
- ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- نظر
- نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
- تیغ
- شمشیر و لبهٔ تیز؛ نمادِ قهرِ معشوق و جراحتِ عشق.