دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2612

به تو نقش صحبت ما، چقدر بجا نشسته

وزن فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن (رمل مثمن مشکول)قافیه انشستهردیف نشستهدشواری نسبتاً آسان

توبه ناز و ما درآتش، تو به خواب وما نشسته

سرو برگ جرآت دل به ادب چرا نسوزد

که سپند هم به بزمت زتپش جدا نشسته

چه قیامت است یارب به جهان بی‌نیازی

که ز غیب تا شهادت همه جا گدا نشسته

چه نهان، چه آ‌شکارا نبری خیال وحدت

که زدیده تا دل اینجا همه ما سوا نشسته

مرو ای نگه به گلشن که به روی هر گل آنجا

ز هجوم چشم شبنم عرق حیا نشسته

چو عدو زند دو زانو نخوری فریب عجزش

که به قصد جان تفنگی به سر دو پا نشسته

همه امشبت مهیا تو در انتظار فردا

نکنی که نقش وهمت ز امل‌کجا نشسته

به رهی که برق تازان همه نقش پای لنگند

به کجا رسیده باشم من بی‌عصا نشسته

به هزار خون تپیدم که به آبله رسیدم

چقدر بلند چیند سر زیر پا نشسته

هوس کلاه شاهی ز سرت برآر بیدل

به چه نازد استخوانی که بر او هما نشسته

مفاهیمِ این غزل

پا / قدم / راه دل / قلب دنیا-بازی / بازی دنیا سر / سودا چشم / نگاه خیال

تلمیحاتِ این غزل

هما

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
نقش: تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
خیال: صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
هوس: آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
پای: عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
عرق: تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
خواب: خفتن و رؤیا؛ نشانهٔ غفلت در برابرِ بیداریِ دل.
آبله: تاولِ پا یا دانهٔ پوست؛ نشانهٔ رنجِ راه و سلوک.
شبنم: رطوبت لطیف بامدادی؛ نماد لطافت، ناپایداری و اشک.
حیا: شرم و آزرم؛ پردهٔ ادب و حجابِ جمالِ معشوق.

غزل‌های مرتبط

غزل 2613
به غبار این بیابان ن غزل 2061
من خاکسار گردن ز کجا غزل 2727
نبری گمان که یعنی به غزل 1144
وداع کلفتم تا گل کند غزل 1006
به خیال زنده بودن هو غزل 2108
به باغی که چون صبح خ

خوانش و منبع در گنجور ↗