→ دیوانِ بیدل دهلوی

دار

260 بیت · 261 مصراع · 225 غزل

تعریف

dar

دار در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با دار شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: چوبهٔ دار؛ نمادِ شهادتِ عاشقانه و سرسپردگیِ منصوروار. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 261 مصراع، 260 بیت و 225 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: دار (261). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    مردی چو شمع در همه‌جا، جا نگاه دار / هرچند سر به باد رود پا نگاه دار
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انگاهدار
    شناسه
    bayt 19,137 · ganjoor 43,739
  2. 2
    غبار صبح دیدی شرم‌دار از سیر این‌گلشن / ز عبرت خاک بر سرکرده می‌آید هوا اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ااینجا
    شناسه
    bayt 123 · ganjoor 40,643
  3. 3
    پردهٔ هستی موهوم نوایی دارد / که حبابیم و نفس آینه‌دار است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    راستاینجا
    شناسه
    bayt 171 · ganjoor 40,647
  4. 4
    جوش اشکیم وشکست آیینه‌دار است اینجا / رقص هستی همه‌دم شیشه سوار است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اراستاینجا
    شناسه
    bayt 176 · ganjoor 40,648
  5. 5
    در کوچهٔ الفت دل صاف آینه‌دار است / غیر از نفس خویش چه گیرد عسس اینجا‌؟
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 252 · ganjoor 40,654
  6. 6
    جوش خزانم آینه‌دار بهار اوست / نظاره کن ز چاک کتان ماهتاب را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابرا
    شناسه
    bayt 664 · ganjoor 40,693
  7. 7
    سرسری نیست هوای سرِ بام ِتحقیق / ترکِ دعوی‌ کن و لختی به سرِ دار برآ
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اربرا
    شناسه
    bayt 683 · ganjoor 40,695
  8. 8
    دمی کایینه‌دار امتحان شد شوکت فقرم / کلاه عرش دیدم خاک درگاه مذلت را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ترا
    شناسه
    bayt 729 · ganjoor 40,699
  9. 9
    گوهر عرض حباب آیینه‌دار حیرت است / ای طلسم دل عبث‌گل‌کرده‌ای بیدل چرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لچرا
    شناسه
    bayt 769 · ganjoor 40,702
  10. 10
    صاف و دُردی نیست در خمخانهٔ تحقیق لیک / دار بالا بُرد شور نشئهٔ منصور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 901 · ganjoor 40,714
  11. 11
    گر کمان‌دار خیالت در زه آرد تیر را / هر بن مو چشم امیدی شود نخجیر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 945 · ganjoor 40,718
  12. 12
    گر نداری طاقت از اظهار دعوی شرم دار / شوخی رفتار رسوایی‌ست پای لنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,075 · ganjoor 40,730
  13. 13
    به تردستی بزن ساقی غنیمت‌دار قلقل را / مبادا خشکی افشاردگلوی شیشهٔ مل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,114 · ganjoor 40,734
  14. 14
    من هلاک طرزاخلاقم چه‌خشم وکوعتاب / بوی‌گل آیینه‌دار است از لبت دشنام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,234 · ganjoor 40,744
  15. 15
    پرده‌دار جاده کی گردد هجوم نقش پا / از سخن خون می‌تراود ترجمان زخم را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انزخمرا
    شناسه
    bayt 1,260 · ganjoor 40,746
  16. 16
    خامشی آیینه‌دار معنی روشن دلی‌ست / نیست بیدل چاره ازپاس نفس آیینه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    سایینهرا
    شناسه
    bayt 1,828 · ganjoor 40,796
  17. 17
    چه داری از وجود ای ذره غیر ازوهم پروازی / عدم باش و غنیمت‌دار خورشید آشیانی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,914 · ganjoor 40,804
  18. 18
    گفتیم بی‌نشانی رنگی به جلوه آرد / ما را نمود بر ما آیینه‌دار عنقا
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    ارعنقا
    شناسه
    bayt 2,039 · ganjoor 40,815
  19. 19
    سخت موهوم است نقش پردهٔ اظهار ما / حیرت است آیینه‌دار پشت و روی کار ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,182 · ganjoor 40,828
  20. 20
    نه به دامنی ز حیا رسد نه به دستگاه دعا رسد / چو رسد به نسبت پا رسد کف دست آبله‌دار ما
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,199 · ganjoor 40,829
  21. 21
    جمع دار از امتحان جیب عریانی دلت / دست‌ما خالی‌ترست از کیسهٔ قلا‌ش ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشما
    شناسه
    bayt 2,296 · ganjoor 40,838
  22. 22
    شش‌جهت آیینه‌دار شوخی اظهاراوست / نیست جزمژگان حجابی راکه برداریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,489 · ganjoor 40,855
  23. 23
    تا حسن عافیت شود آیینه‌دار ما / از داغ دل چوشعله سپرمی‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,548 · ganjoor 40,861
  24. 24
    مشت خاک ما جنون‌دار دو عالم وحشت است / از رم آهو چه می‌پرسی بیابانیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انیمما
    شناسه
    bayt 2,597 · ganjoor 40,865
  25. 25
    مغتنم دار ای شرر جولانگه آغوش سنگ / تنگی فرضت بغل واکرده در میدان ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,685 · ganjoor 40,872
  26. 26
    مطرب ساز تظلم پرده‌دار خوی‌کیست / شعله می‌پوشد جهان از نالهٔ عریان ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,696 · ganjoor 40,873
  27. 27
    ز ساز قافلهٔ عمر جمع‌دار دلت / که محمل نفسی دارد این سفر به هوا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ربههوا
    شناسه
    bayt 3,060 · ganjoor 40,908
  28. 28
    آتش‌پرست شعلهٔ اندیشه‌ات جگر / آیینه‌دار داغ هوای تو سینه‌ها
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینهها
    شناسه
    bayt 3,531 · ganjoor 40,950
  29. 29
    مایه‌دار هستی را لاف ما و من ننگ است / بی‌بضاعتان دارند عرض خودفروشی‌ها
    وزن
    فاعلن مفاعیلن فاعلن مفاعیلن (مقتضب مثمن مطوی مقطوع)
    قافیه
    وشیها
    شناسه
    bayt 3,548 · ganjoor 40,952
  30. 30
    بر گیر‌و‌دارِ اهل جهان خنده می‌کند / رند برهنه‌پای بیابان بوریا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انبوریا
    شناسه
    bayt 3,688 · ganjoor 40,965

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه