→ دیوانِ بیدل دهلوی

تهی

176 بیت · 177 مصراع · 162 غزل

تعریف

tohi

تهی در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با تهی شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: خالی و بی‌محتوا؛ نمادِ فنا و بی‌خویشیِ عارفانه. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 177 مصراع، 176 بیت و 162 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: تهی (177). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    بی‌ساز انفعال سراپای من تهی‌ست / چون شبنم ازوداع عرق جای من تهی‌ست
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ایمنتهیست
    شناسه
    bayt 9,148 · ganjoor 41,892
  2. 2
    رَستن از آفت امکا‌ن، تهی از خود شدن است / تو ز کشتی مگذر عالَم آب است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اباستاینجا
    شناسه
    bayt 151 · ganjoor 40,645
  3. 3
    چرخ پیمانه به دور افکن یک جام تهی‌ست / مستی ما و تو آواز ترنگ است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نگاستاینجا
    شناسه
    bayt 192 · ganjoor 40,649
  4. 4
    نبندی بر دل آزاد نقش تهمت حسرت / که پیش از بی‌خودی، مستان تهی کردند مینا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 383 · ganjoor 40,665
  5. 5
    اعداد ما تهی‌ کرد چندان‌که صفر گشتیم / از خویش‌ کاست اما بر ما فزود ما را
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    ودمارا
    شناسه
    bayt 536 · ganjoor 40,679
  6. 6
    ز خود تهی‌شدگان‌ گر نه از تو لبریزند / دگر برای چه آغوش‌ کرده‌ای ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    وشکردهایمارا
    شناسه
    bayt 598 · ganjoor 40,688
  7. 7
    هرکه را دل از غبارکینه‌جوییها تهی‌ست / می‌کشد همچون نیام آسوده در برتیغ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رتیغرا
    شناسه
    bayt 1,064 · ganjoor 40,729
  8. 8
    پرگشتن و تهی‌شدن از خوابش عالمی‌است / آیینه‌کن عروج ونزول هلال را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    الرا
    شناسه
    bayt 1,152 · ganjoor 40,737
  9. 9
    هوس در عالم‌ناموس یکتایی نمی‌گنجد / سراغش‌کن ز من هرجا تهی یابی‌کنارم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارمرا
    شناسه
    bayt 1,325 · ganjoor 40,752
  10. 10
    مگر ز ناله تهی‌گشت سینهٔ بیدل / که خامشی است سبق عندلیب باغ مرا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اغمرا
    شناسه
    bayt 1,338 · ganjoor 40,753
  11. 11
    ریاضت غره دارد زاهدان را لیک ازین غافل / که از خود گر تهی گشتند پر کردند همیان را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,497 · ganjoor 40,767
  12. 12
    جبههٔ ما و همان سجدهٔ تسلیم نیاز / نقش پا،‌کی‌کند از خاک تهی پهلو را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ورا
    شناسه
    bayt 1,609 · ganjoor 40,777
  13. 13
    بود به جرم درستی شکست‌کار حباب / پری‌ست آنکه تهی می‌کند سبوی تورا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ویتورا
    شناسه
    bayt 1,680 · ganjoor 40,783
  14. 14
    آب رخ کس نرود، جز به تقاضای هوس / شیشه تهی گیر ز می، یا لب ساغر مگشا
    وزن
    مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن (رجز مثمن مطوی)
    قافیه
    رمگشا
    شناسه
    bayt 2,012 · ganjoor 40,813
  15. 15
    از سایلان‌، دریغ نشاید تبسمت / گیرم کفت تهی‌ست‌، لب آفرین گشا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینگشا
    شناسه
    bayt 2,019 · ganjoor 40,814
  16. 16
    گرچه‌از جوهر سرافرازی‌ست ما را چون چنار / این تهی‌دستی هم از نقد هنر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,514 · ganjoor 40,857
  17. 17
    ظالم‌کند به صحبت ما دل زکین تهی / از جیب سنگ نقد شرر می‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,546 · ganjoor 40,861
  18. 18
    از ما پیام وصل تهی‌کرد جای ما / آخر به ما رسید ز جانان دعای ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ایما
    شناسه
    bayt 2,821 · ganjoor 40,886
  19. 19
    تا شیشه نه‌ای، سنگ نشسته‌ست به راهت / از خویش تهی شو، ز دل تنگ برون‌آ
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    نگبرونا
    شناسه
    bayt 2,951 · ganjoor 40,898
  20. 20
    امید سرخوشی در محفل امکان نمی‌باشد / مگر از خود تهی‌گشتن شود پرکردن مینا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نمینا
    شناسه
    bayt 2,998 · ganjoor 40,902
  21. 21
    بساط ناز چیدم هرقدر کز خود برون رفتم / پری بالید در خورد تهی‌گردیدن مینا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنمینا
    شناسه
    bayt 3,027 · ganjoor 40,905
  22. 22
    تهی دستیم چون ساغر خدا را ساقیا رحمی / به روی بخت ما بگشا درگنجینهٔ مینا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینهٔمینا
    شناسه
    bayt 3,045 · ganjoor 40,907
  23. 23
    تاراجگرگل بود بدمستی اجزاها / کهسار تهی گردید از شوخی میناها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    اها
    شناسه
    bayt 3,066 · ganjoor 40,909
  24. 24
    زین خوان تهی مغتنم حرص شمارید / لیسیدن اگر رو دهد از پشت طبق‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    قها
    شناسه
    bayt 3,255 · ganjoor 40,925
  25. 25
    سر از ره تو چه‌سان واکشم‌ که بی‌ قدمت / رکاب با دل سنگین تهی‌ کند قالب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,726 · ganjoor 40,968
  26. 26
    طبع‌ِ کرم فسردهٔ دست تهی مباد / برگشت عالمی‌ست ستم خشکی سحاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,813 · ganjoor 40,976
  27. 27
    گذشته‌ام به تنک ظرفی از مقام حباب / خم محیط تهی‌کرده‌ام به جام حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امحباب
    شناسه
    bayt 3,901 · ganjoor 40,983
  28. 28
    شرم بیدردی‌تری در طبع ما می‌پرورد / تا تهی از ناله شد نی در شکر می‌دارد آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رمیدارداب
    شناسه
    bayt 4,052 · ganjoor 40,995
  29. 29
    ز خود تهی شدن آغوش بی‌نیازی اوست / به رنگ شیشه برآ، نیست باب سنگ شراب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نگشراب
    شناسه
    bayt 4,149 · ganjoor 41,004
  30. 30
    جهان ز خبث تهی‌گشت تا تو بالیدی / به صفرنه فلک از قدر خود حساب طلب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابطلب
    شناسه
    bayt 4,313 · ganjoor 41,019

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه