→ دیوانِ بیدل دهلوی

عالمی

332 بیت · 332 مصراع · 310 غزل

تعریف

alami

عالمی در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با عالمی شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: یک جهان، بسیار؛ کنایه از فراوانی و کثرتِ بی‌پایان. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 332 مصراع، 332 بیت و 310 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: عالمی (332). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    واماندگی چو موج گهر بی‌غنا نبود / بر عالمی ز آبلهٔ پا زدیم پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ازدیمپا
    شناسه
    bayt 101 · ganjoor 40,641
  2. 2
    خیال جلوه‌زار نیستی هم عالمی دارد / ز نقش پا، سری باید کشیدن گاه‌گاه آنجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اهانجا
    شناسه
    bayt 108 · ganjoor 40,642
  3. 3
    چیست گردون‌؟ هوس‌افزای خیالات عدم / عالمی را به همین صفر حساب است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اباستاینجا
    شناسه
    bayt 144 · ganjoor 40,645
  4. 4
    سواد کُنج معدومی قیامت‌عالمی دارد / که هر کس هر کجا گم‌ شد ازین منزل شود پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لشودپیدا
    شناسه
    bayt 300 · ganjoor 40,658
  5. 5
    کسی چه شکر کند دولت تمنا را / به عالمی‌ که تویی ناله می‌کُشد ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 426 · ganjoor 40,669
  6. 6
    تماشای غرور دیگران هم عالمی دارد / به روی زر نشست سکه‌ قارون می‌کند ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونمیکندمارا
    شناسه
    bayt 525 · ganjoor 40,678
  7. 7
    در عالمی‌ که با خود رنگی نبود ما را / بودیم هرچه بودیم او وانمود ما را
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    ودمارا
    شناسه
    bayt 533 · ganjoor 40,679
  8. 8
    عالمی در امتحانگاهِ هوس تک می‌زند / گر نه‌ای قانع تو هم بیتابِ این و آن برآ
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انبرا
    شناسه
    bayt 710 · ganjoor 40,697
  9. 9
    به عزت عالمی جان می‌کند اما ازین غافل / که در نقش نگین معراج می‌باشد دنائت را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ترا
    شناسه
    bayt 735 · ganjoor 40,699
  10. 10
    ز گشاد عقدهٔ کارها همه داشت سعی ندامتی / در عالمی زدی از طمع‌ کف‌ خود به‌هم نزدی چرا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    منزدیچرا
    شناسه
    bayt 786 · ganjoor 40,704
  11. 11
    خیال‌آباد یکتایی قیامت عالمی دارد / که هرجا وارسی باید پرستیدن همین خود را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینخودرا
    شناسه
    bayt 854 · ganjoor 40,710
  12. 12
    پرگشتن و تهی‌شدن از خوابش عالمی‌است / آیینه‌کن عروج ونزول هلال را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    الرا
    شناسه
    bayt 1,152 · ganjoor 40,737
  13. 13
    محرم آن شعله خویم جانب دیرم مخوان / عالمی را جمع سازم هرکه بدوزد مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وزدمرا
    شناسه
    bayt 1,294 · ganjoor 40,749
  14. 14
    عالمی را انفعال وضع بیکاری گداخت / ناخن سرخاری دل‌ها مگردان شانه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهرا
    شناسه
    bayt 1,814 · ganjoor 40,795
  15. 15
    از عدم ناجسته‌ کر کرده‌ست‌ گوش عالمی / شور نشنیدن صدای بیضهٔ فولاد ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادما
    شناسه
    bayt 2,078 · ganjoor 40,819
  16. 16
    شرم هستی عالمی را در عرق خوابانده است / یک‌گره دارد چو شبنم رشتهٔ تسخیر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,233 · ganjoor 40,832
  17. 17
    عالمی در حسرت وضع عبارت مرده است / معنی ما کیست تا فهمد ز دیوان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,324 · ganjoor 40,840
  18. 18
    عالَمی را به درِ کعبهٔ تحقیق رساند / جَرسِ قافلهٔ صبحِ خرامِ دل ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امدلما
    شناسه
    bayt 2,404 · ganjoor 40,848
  19. 19
    آمدیم از عالم یکتا و لیک / عالمی را همره آوردیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    هاوردیمما
    شناسه
    bayt 2,464 · ganjoor 40,853
  20. 20
    عالمی را وحشت ما چون سحرآواره‌کرد / چین‌فروش دامن صحرای امکانیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انیمما
    شناسه
    bayt 2,592 · ganjoor 40,865
  21. 21
    حرف درشت ما ثمر سود عالمی‌ست / گوهر دهد به جای شرر سنگ‌ کان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,656 · ganjoor 40,870
  22. 22
    در عالمی‌که فیش رود دعوی حسد / یارب مباد غفلت ماکینه‌خواه ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اهما
    شناسه
    bayt 2,758 · ganjoor 40,879
  23. 23
    شکست برگ‌گل هم ازتبسم عالمی دارد / عرقریزی‌ست‌هرجاجمع می‌گرددحرارتها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارتها
    شناسه
    bayt 3,140 · ganjoor 40,915
  24. 24
    طمع‌ از سعی بیحاصل‌ عرق‌ریزست زین‌ غافل / که خاک عالمی‌ گل می‌کند از آب‌ گوهرها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    رها
    شناسه
    bayt 3,191 · ganjoor 40,919
  25. 25
    عالمی بر وهم پیچیده‌ست مانند حباب / جز هوا نبود سری در زیر این دستارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,224 · ganjoor 40,922
  26. 26
    عالمی بالیده است از دستگاه خودسری / نشتری می‌خواهد این جمعیت آماس‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اسها
    شناسه
    bayt 3,248 · ganjoor 40,924
  27. 27
    زین بزم عالمی غم راحت به خاک برد / آب محیط رفت به‌گردکرانه‌ها
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انهها
    شناسه
    bayt 3,510 · ganjoor 40,948
  28. 28
    هرکه را دیدم چو مژگان بال بسمل می‌زند / عالمی‌راکشت چشمت خانهٔ مستی خراب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,783 · ganjoor 40,973
  29. 29
    طبع‌ِ کرم فسردهٔ دست تهی مباد / برگشت عالمی‌ست ستم خشکی سحاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,813 · ganjoor 40,976
  30. 30
    در عالمی‌ که یاد تو با ما مقابل است / آیینه می‌کشد به رخِ سایه آفتاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,824 · ganjoor 40,976

مفاهیمِ هم‌نشین

پیوند با قرآن

فرضیهٔ لنزی
Q.DUNYA

هم‌خانوادهٔ این واژه