→ دیوانِ بیدل دهلوی

تعلق / اسباب

1,131 بیت · 1,157 مصراع · 908 غزل

تعریف

taalloq-asbab

تعلق / اسباب در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با تعلق، اسباب، دستگاه شناخته می‌شود و لایهٔ ضعیف یا همسایهٔ آن بند، سامان است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: وابستگی و سازوبرگ فریبنده جهان. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 1157 مصراع، 1131 بیت و 908 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: سامان (322)، اسباب (242)، دستگاه (242)، تعلق (198)، بند (175). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    اگر مردی در تخفیف اسباب تعلق زن / کز انگشت دگر انگشت نر یک بند کم دارد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مدارد
    شناسه
    bayt 11,418 · ganjoor 42,089
  2. 2
    ضعیفی تهمت چندین تعلق بست بر حالم / ز پا افتادگی یک عالم اسباب است شبنم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اباستشبنمرا
    شناسه
    bayt 1,422 · ganjoor 40,760
  3. 3
    دل از تعلق اسباب قطع راحت‌کرد / نفس به ناله‌کشید از قفس تراشی ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اشیما
    شناسه
    bayt 2,862 · ganjoor 40,890
  4. 4
    کس وحشتت از اسباب تعلق نپسندید / دامن نشکستن چقدر چین جبین داشت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینداشت
    شناسه
    bayt 9,493 · ganjoor 41,921
  5. 5
    همتی می‌باید اسباب تعلق هیچ نیست / برنمی‌آید دو عالم با جنون یک گذشت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    کگذشت
    شناسه
    bayt 9,560 · ganjoor 41,927
  6. 6
    ز دستگاه تعلق مجو حساب تجرد / بلندی مژه بالیدن نگاه ندارد
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اهندارد
    شناسه
    bayt 11,683 · ganjoor 42,114
  7. 7
    گر تعلق اسباب‌، عرض صد جنون‌نازست / بی‌نیازی ما هم یک تغافلی دارد
    وزن
    فاعلن مفاعیلن فاعلن مفاعیلن (مقتضب مثمن مطوی مقطوع)
    قافیه
    لیدارد
    شناسه
    bayt 11,953 · ganjoor 42,138
  8. 8
    کو خم دام تعلق چه ‌کمند اسباب / اینقدرها به قفس خاطر صیادم کرد
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ادمکرد
    شناسه
    bayt 12,590 · ganjoor 42,193
  9. 9
    غم جدایی اسباب می‌خورد همه کس / همیشه نان تعلق دو پوست می‌باشد
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    وستمیباشد
    شناسه
    bayt 13,891 · ganjoor 42,308
  10. 10
    شغل اسباب تعلق عالمی را تنگ داشت / دست بر هم سوده گردی‌ کرد هامون ریختند
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونریختند
    شناسه
    bayt 15,564 · ganjoor 42,455
  11. 11
    نخل اسباب به رعنایی سرو است امروز / بسکه ارباب تعلق همه جا دل بستند
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    لبستند
    شناسه
    bayt 15,636 · ganjoor 42,462
  12. 12
    بیدل اسباب تعلق بود زنگ آگهی / آینه صیقل زدند آنها که پشت پا زدند
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازدند
    شناسه
    bayt 15,799 · ganjoor 42,476
  13. 13
    نیست اسباب تعلق مانع پرواز شوق / چون نگه ما را همان چاک قفس شهپر بود
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ربود
    شناسه
    bayt 16,997 · ganjoor 43,552
  14. 14
    دستگاه عالم اسباب وحشت‌پرور است / زین بلندیهای دامن جز غبار چین مگیر
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ینمگیر
    شناسه
    bayt 19,546 · ganjoor 43,775
  15. 15
    گر کند طاووس حیرتخانهٔ اسباب گل / دستگاه رنگ او بیند همان در خواب‌گل
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابگل
    شناسه
    bayt 22,191 · ganjoor 44,007
  16. 16
    بر صف‌آرای تعلق بود اسباب جهان / چشم‌ پوشیدم شبیخونی بر این‌ لشکر زدم
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رزدم
    شناسه
    bayt 23,854 · ganjoor 44,154
  17. 17
    دستگاه راحتم منت‌کش اسباب نیست / در پر خویشست بالین فراغ بسملم
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اغبسملم
    شناسه
    bayt 25,673 · ganjoor 44,316
  18. 18
    آخر از بار تعلق‌های اسباب جهان / عبرتی بستیم بر دوش نگاه ناتوان
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ان
    شناسه
    bayt 27,376 · ganjoor 44,460
  19. 19
    دستگاه عبرت اینجا جز تعلق هیچ نیست / می‌گشاید چشم من چون شمع خار پای من
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ایمن
    شناسه
    bayt 29,112 · ganjoor 44,610
  20. 20
    غم اسباب تعلق نکشد صاحب دل / مژه صیقل نزند آینه پرداز نگاه
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ازنگاه
    شناسه
    bayt 29,827 · ganjoor 44,674
  21. 21
    به اسباب تعلق جمع نتوان یافت آسودن / دو عالم محو گردد تا رسد مژگان به مژگانی
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انی
    شناسه
    bayt 31,675 · ganjoor 44,839
  22. 22
    عالمی اسباب بر هم چید و زین دریا گذشت / تا نفس داری تو هم پل بند از سامان حرص
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انحرص
    شناسه
    bayt 21,118 · ganjoor 43,910
  23. 23
    ذوق تعین هوس‌، رنج تعلق است و بس / می‌فشرد تکلف بند قباگلوی ما
    وزن
    مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,886 · ganjoor 40,892
  24. 24
    بار خیال اسباب برگردن حیا بند / تا دوش خم نبینی مژگان به خم برون آ
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    مبرونا
    شناسه
    bayt 2,974 · ganjoor 40,900
  25. 25
    وصلِ مشتاقان ز اسبابِ دگر مستغنی است / احتیاج این است‌ کـای سامانِ استغنا بیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,620 · ganjoor 40,958
  26. 26
    یک‌ گهر دل در گره بند و محیط ناز باش / اینقدر می‌خواهد از جمعیت اسباب آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اباب
    شناسه
    bayt 3,871 · ganjoor 40,980
  27. 27
    گر جهان ناز بر اسباب فزونی دارد / بهر سامان‌کمی ذرهٔ ما هم‌کم نیست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    منیست
    شناسه
    bayt 8,774 · ganjoor 41,859
  28. 28
    حیاست آینه‌پرداز اختیار تعلق / اگر دل آب نگردد نفس به بند نیفتد
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ندنیفتد
    شناسه
    bayt 10,660 · ganjoor 42,022
  29. 29
    عریانی از اسباب جهان مغتنم انگار / تا بند گریبان تو هر گور نگیرد
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ورنگیرد
    شناسه
    bayt 12,828 · ganjoor 42,214
  30. 30
    در غبار وهم و ظن جمعیت دل باختم / خانه از سامان اسباب هوس بازار شد
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارشد
    شناسه
    bayt 14,086 · ganjoor 42,324

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه