→ دیوانِ بیدل دهلوی

طرب

167 بیت · 167 مصراع · 159 غزل

تعریف

tarab

طرب در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با طرب شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: شادی و سرور؛ نمادِ نشاطِ عاشقانه و وجد. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 167 مصراع، 167 بیت و 159 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: طرب (167). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    طرب عمری‌ست با سازکدورت برنمی‌آبد / سیاهی پیشتاز افتاد از رنگ حنا اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ااینجا
    شناسه
    bayt 125 · ganjoor 40,643
  2. 2
    آخر درین بزم تعب افسانه ماند و رفت شب / از بس به خشکی زد طرب می‌گشت در ساغر صدا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    رصدا
    شناسه
    bayt 276 · ganjoor 40,656
  3. 3
    ز شرم‌ مستی قدح‌ نگون‌ کن‌، دماغ هستی به‌ وهم خون‌ کن / تو ای حباب‌ از طرب چه داری پر از عدم‌ کن‌ کنار خود را
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ارخودرا
    شناسه
    bayt 840 · ganjoor 40,709
  4. 4
    یاران درین چمن به تکلف طرب‌کنید / اینجا خضاب هم شب عیدی‌ست زال را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    الرا
    شناسه
    bayt 1,156 · ganjoor 40,737
  5. 5
    عشق را بیدل دماغ التفات یادکیست / خواجگی مفت طرب‌گر بنده می‌گیرد مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ندهمیگیردمرا
    شناسه
    bayt 1,290 · ganjoor 40,748
  6. 6
    سبک‌روحی نیاید راست با وهم جسد، بیدل / طلسم بیضه تا نشکسته‌ای، بال طرب مگشا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بمگشا
    شناسه
    bayt 2,007 · ganjoor 40,812
  7. 7
    هستی چو عدم زین من و ما هیچ ندارد / بی‌نشئه بلند است دماغ طرب ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    بما
    شناسه
    bayt 2,044 · ganjoor 40,816
  8. 8
    نه رنگی از طرب‌داریم و نی از خرمی بویی / چمن‌گم‌کرده‌ایم آیینهٔ ما را به ما بنما
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ابنما
    شناسه
    bayt 2,712 · ganjoor 40,875
  9. 9
    صاف‌طرب ز هستی مادردکلفت‌است / دارد نفس چو آینه روز سیاه ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اهما
    شناسه
    bayt 2,751 · ganjoor 40,879
  10. 10
    بیدل طرب و ماتم مفت اثر هستی‌ست / ما کارگه رنگیم رنگ است تماشاها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    اها
    شناسه
    bayt 3,076 · ganjoor 40,909
  11. 11
    بیدل اسباب طرب تنبیه آگاهی‌ست‌، لیک / انجمن پر غافل است از گوشمال چنگ‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگها
    شناسه
    bayt 3,269 · ganjoor 40,926
  12. 12
    این عالم‌ اندوه‌ است یاران‌ طرب اینجا نیست / جمعیت اگر خواهی پیشانی و زانوها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    وها
    شناسه
    bayt 3,497 · ganjoor 40,946
  13. 13
    حاصل رد وقبول انقسام خوب وزشت / انفعالش دوزخ و اقبال فردوس طرب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,712 · ganjoor 40,967
  14. 14
    همیشه سنگدلان‌اند نامدار طرب / ز خنده نقش نگین را به هم نیاید لب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,716 · ganjoor 40,968
  15. 15
    غم ثبات طرب زین بساط نتوان خورد / بس است ریگ روان ‌گوهر محیط سراب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,749 · ganjoor 40,970
  16. 16
    طرب پیام چه شوقند قاصدان عدم / که جام برکف وگل بر سر آمده‌ست حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رامدهستحباب
    شناسه
    bayt 3,886 · ganjoor 40,981
  17. 17
    در آن بساط‌که شمع طرب شود خاموش / زپنبهٔ سرمینا برون فکن مهتاب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نمهتاب
    شناسه
    bayt 4,000 · ganjoor 40,991
  18. 18
    طرب در این باغ می‌خرامد ز ساز فرصت پیام بر لب / ز نرگس اکنون مباش غافل‌که نی‌گرفته‌ست جام بر لب
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    امبرلب
    شناسه
    bayt 4,273 · ganjoor 41,016
  19. 19
    بیدل از باده‌کشان وحشی عشرت نرمد / دام مرغان طرب رشتهٔ موج صهباست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,863 · ganjoor 41,066
  20. 20
    قدمی رنجه ‌کن از عشرت ما هیچ مپرس / خاک را جام طرب درخور نقش‌ کف پاست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,928 · ganjoor 41,071
  21. 21
    غنچه زان پیش که آهنگ نفس ساز کند / جرس قافلهٔ رنگ طرب‌، یأس نواست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 5,046 · ganjoor 41,080
  22. 22
    درگرفتاریست عیش دل‌که مجنون تو را / مطرب ساز طرب‌کم نیست تا زنجیر پاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازنجیرپاست
    شناسه
    bayt 5,104 · ganjoor 41,085
  23. 23
    حیا کنید به پیری ز وانمود طرب / سحر چو آینه‌گیرد نفس شب تار است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اراست
    شناسه
    bayt 5,396 · ganjoor 41,109
  24. 24
    در بهاری‌که سر و برگ طرب رنگ فناست / دست بر سر زدنت به زگل دستار است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اراست
    شناسه
    bayt 5,430 · ganjoor 41,112
  25. 25
    طرب‌کن ای حباب از ساز غف‌لت / که ‌گر واشد مژه ‌کام نهنگ است
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
    قافیه
    نگاست
    شناسه
    bayt 5,791 · ganjoor 41,147
  26. 26
    چشم بیدار طرب مایهٔ سامان‌گل است / در نظر خوابت اگر سوخت چراغان‌گل است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انگلاست
    شناسه
    bayt 5,906 · ganjoor 41,157
  27. 27
    یک‌نگه مشق تماشای طرب مفت هوس / غنچه در مهد به‌پرداز دبستان گل است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انگلاست
    شناسه
    bayt 5,909 · ganjoor 41,157
  28. 28
    دل نشد برگ طرب ورنه سرخلدکه داشت / بی‌دماغی پر طاووس به سرها زده‌است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ازدهاست
    شناسه
    bayt 6,708 · ganjoor 41,226
  29. 29
    زین چراغان‌که طرب‌جوشی انجم دارد / آسمانی دگر از آب نمایان شده است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشدهاست
    شناسه
    bayt 6,745 · ganjoor 41,229
  30. 30
    ما را مآل کار طرب بی‌دماغ کرد / بوی گل چراغ در این بزم گنده است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ندهاست
    شناسه
    bayt 6,762 · ganjoor 41,230

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه