دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2150

سرشک بیخودم عیش می ناب دگر دارم

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه ابدگردارمردیف دگر دارمدشواری میانه

ز مژگان تا چکیدن سیر مهتاب دگر دارم

به تاراج تحیر داده‌ام آیینه و شادم

که در جوش صفای خانه سیلاب دگر دارم

گهی خاکم، گهی بادم، گهی آبم، گهی آتش

چو هستی در عدم یک عالم اسباب دگر دارم

درین گلشن من و سیر سجود ناتوانیها

که چون بید از خم هر برگ محراب دگر دارم

نگاهم در نقاب حیرت آیینه می‌بالد

چراغ بزم حسنم برق آداب دگر دارم

دماغ عرض بیتابی ندارد سرخوش حیرت

وگرنه در دل آیینه سیماب دگر دارم

ز خون آرزو صدرنگ می‌بالد بهار من

نهال باغ یأسم ریشه در آب دگر دارم

مفاهیمِ این غزل

آیینه حیرت گل / بهار آتش / شمع دانه / ریشه / برگ سیر

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
آب: مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
آتش: شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
حیرت: سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمی‌ماند.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
عدم: نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
عرض: ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
سیر: گشت و سفر؛ سلوک و سیرِ معنویِ جان در راهِ حق.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
باغ: بوستان؛ نمادِ جهان، جلوه‌گاهِ حُسن و گذرِ بهارِ عمر.
دماغ: بینی یا سَر؛ جایگاهِ پندار، سرمستی و سودای خیال.
بزم: مجلسِ شادی و باده؛ نمادِ محفلِ انس و حضور.

غزل‌های مرتبط

غزل 2151
چو اشک امشب به ساغر غزل 2218
گهی در شعله می‌غلتم غزل 983
در این وادی کف یایی غزل 544
راحت جاوید عشاق از ف غزل 1731
دل مصفاکن شرر در خرم غزل 1808
چو دریابد کسی رنگ اد

خوانش و منبع در گنجور ↗