→ دیوانِ بیدل دهلوی

فیض

178 بیت · 180 مصراع · 137 غزل

تعریف

feyz-bakhshesh

فیض در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با فیض شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: ریزش موهبت و جریان بخشش. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 180 مصراع، 178 بیت و 137 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: فیض (180). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    ای بی خبر مسوز نفس در هوای فیض / بی چاک سینه نیست چو صبح آشنای فیض
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ایفیض
    شناسه
    bayt 21,158 · ganjoor 43,914
  2. 2
    خلقی است شمع‌وار در این قحط جای فیض / قانع به اشک و آه ز آب و هوای فیض
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ایفیض
    شناسه
    bayt 21,171 · ganjoor 43,915
  3. 3
    ز بس فیض سحر می‌جوشد از گرد سواد دل / همه گر شب شوی، روزت نمی‌گردد سیاه آنجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اهانجا
    شناسه
    bayt 113 · ganjoor 40,642
  4. 4
    مگذر از فیض حلاوتکدهٔ مهر و وفاق / خون چو شد شیر کند لذت شکر پیدا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رپیدا
    شناسه
    bayt 327 · ganjoor 40,660
  5. 5
    گداز درد الفت فیض اکسیر دگر دارد / ز خون گشتن توان در دل گرفتن جمله اعضا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 468 · ganjoor 40,673
  6. 6
    کدورت چیده‌ای جدی نما تا بی‌نفس گردی / صفای دیگرست از فیض برچیدن دکان‌ها را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انهارا
    شناسه
    bayt 621 · ganjoor 40,690
  7. 7
    فیض بهار لغزش مستانه بردنی‌ست / در شیشه‌های آبله میکن گلاب را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابرا
    شناسه
    bayt 660 · ganjoor 40,693
  8. 8
    ای بی‌خبر از فیض اثرهای ندامت / ترسم نفشاری به مژه دامن تر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 879 · ganjoor 40,712
  9. 9
    ز فیضِ خاکساری آنقدر عزّت هوس‌دارم / که در آغوش نقشِ سجده‌ گیرم آستانش را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشرا
    شناسه
    bayt 1,026 · ganjoor 40,726
  10. 10
    از کواکب چشم نتوان داشت‌ فیض تربیت / ناتوان‌بینی‌ست لازم دیده‌های تنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,070 · ganjoor 40,730
  11. 11
    فیض سودامشربان از بس که عام افتاده است / خون مجنون می‌کند دامان گلچین سنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ینسنگرا
    شناسه
    bayt 1,097 · ganjoor 40,732
  12. 12
    خط فیض بهار دگر از حسن تو دارد / مهتاب بود پنبهٔ ناسور کتان را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,526 · ganjoor 40,769
  13. 13
    اگر به خوانِ فلک فیضِ نعمتی می‌بود / نمی‌نمود هلال استخوان‌ِ پهلو را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ورا
    شناسه
    bayt 1,604 · ganjoor 40,776
  14. 14
    طبع را فیض خموشی می‌کند معنی‌شکار / نیست دامی جز تأمل وحشیِ اندیشه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یشهرا
    شناسه
    bayt 1,768 · ganjoor 40,791
  15. 15
    خزان اندیشی از فیض بهارت بیخبر دارد / جنون تاراج مستقبل مگردان نقد حالی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    الیرا
    شناسه
    bayt 1,882 · ganjoor 40,801
  16. 16
    ز فیض صدق اگر دارد کلامت بوی آگاهی / به باد یک نفس چشم جهانی چون سحر بگشا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ربگشا
    شناسه
    bayt 1,979 · ganjoor 40,810
  17. 17
    ما را نظربه فیض نسیم بهارنیست / اشک است شبنم‌گل رنگ خزان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,643 · ganjoor 40,869
  18. 18
    فیض‌ها می‌جوشد از خاک بهار بیخودی / صبح‌فرش است ازشکست رنگ در بستان‌ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,689 · ganjoor 40,873
  19. 19
    سلامت بی‌خبر دارد ز فیض عالم آبم / حباب من ندارد صرفه در نشکستن مینا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نمینا
    شناسه
    bayt 2,990 · ganjoor 40,902
  20. 20
    ز گرد وحشت ما تیره‌بختان فیض می‌بالد / تبسم‌پاشی صبح است چین دامن شب‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بها
    شناسه
    bayt 3,093 · ganjoor 40,911
  21. 21
    فیض نشئه‌های رسا مفت تست در همه‌جا / جام ظرف هوش نه‌ای چون می رسیده بیا
    وزن
    فاعلات مفتعلن فاعلات مفتعلن
    قافیه
    یدهبیا
    شناسه
    bayt 3,634 · ganjoor 40,960
  22. 22
    به فیض‌کاهلی آماده است راحت ما / که سایه راست ز پهلوی عجز بستر خواب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,790 · ganjoor 40,974
  23. 23
    به فیض دیدهٔ تر هیچ نشئه نتوان یافت / تو ساز میکده‌کن‌، ما و این دو شیشه شرا‌ب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,806 · ganjoor 40,975
  24. 24
    مباش بیخبر از فیض گریه‌ام بیدل / که شسته است جهان را به اشک من مهتاب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نمهتاب
    شناسه
    bayt 4,008 · ganjoor 40,991
  25. 25
    فیض دریای‌کرم با حاجت ما شامل است / تشنگی اصلیم ما را در نظر می‌دارد آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رمیدارداب
    شناسه
    bayt 4,043 · ganjoor 40,995
  26. 26
    تا ما خموش بودیم شوق تو بی‌نفس بود / این اغنیا ندارند فیض غنای مطرب
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    ایمطرب
    شناسه
    bayt 4,230 · ganjoor 41,011
  27. 27
    از حوادث فیض معنی می‌برند اهل صفا / می‌فروزد شمع صبح از جنبش دامان شب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشب
    شناسه
    bayt 4,251 · ganjoor 41,013
  28. 28
    آسمان نشناخت موقع ور‌نه در تحریر فیض / بر بیاض صبح ننوشتی خط ریحان شب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشب
    شناسه
    bayt 4,259 · ganjoor 41,014
  29. 29
    فیض حلاوت از دل بی‌کبر و کین طلب / زنبور را ز خانه برآر انگبین طلب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینطلب
    شناسه
    bayt 4,319 · ganjoor 41,020
  30. 30
    بیدل ز فیض عشق به مژگان‌ گذشته‌ایم / در بیشه‌ای‌ که ناخن شیران شکست و ریخت
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انشکستوریخت
    شناسه
    bayt 4,434 · ganjoor 41,029

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه