→ دیوانِ بیدل دهلوی

نقش پا

179 بیت · 180 مصراع · 161 غزل

تعریف

naghsh-pa

نقش پا در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با نقش پا شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: اثر قدم؛ نشانه عبور، پیروی یا حضور کم‌رنگ. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 180 مصراع، 179 بیت و 161 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: نقش پا (180). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    خط جبین ماست هم آغوش نقش پا / دارد هجوم سجدهٔ ما جوش نقش پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    وشنقشپا
    شناسه
    bayt 72 · ganjoor 40,639
  2. 2
    از نگاهت نشئه‌ها بالیده هر مژگان زدن / وز خرامت فتنه‌ها جوشیده از هر نقشِ پا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 36 · ganjoor 40,635
  3. 3
    هرچه‌می‌بینم تپش‌آمادهٔ صد جستجوست / زین بیابان نقش پا هم نیست بی‌آوازپا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 49 · ganjoor 40,636
  4. 4
    درین صحرا به آداب نگه باید خرامیدن / که روی نازنینان می‌خراشد نقش پا اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ااینجا
    شناسه
    bayt 130 · ganjoor 40,644
  5. 5
    سرا‌غ منزل مقصد مپرس از ما زمینگیران / به سعی نقش پا راهی نمی‌گردد سفید اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یداینجا
    شناسه
    bayt 213 · ganjoor 40,651
  6. 6
    درین ره نقش پا هم دارد از امید منشوری / نبیند داغ محرومی جبین هیچ‌کس اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 263 · ganjoor 40,655
  7. 7
    گر به‌ این وجدست شور وحشت دیوانه‌ام / داغ‌ حیرت می‌کند چون‌ نقش‌ پا زنجیر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 952 · ganjoor 40,718
  8. 8
    پرده‌دار جاده کی گردد هجوم نقش پا / از سخن خون می‌تراود ترجمان زخم را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انزخمرا
    شناسه
    bayt 1,260 · ganjoor 40,746
  9. 9
    داغ هم در سینه‌ام بی‌حسرت دیدار نیست / چشم مجنون نقش پا بوده‌ست هامون مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونمرا
    شناسه
    bayt 1,437 · ganjoor 40,762
  10. 10
    دگرکو تحفه‌ای تا گلرخان فهمند مقدارش / چو نقش پا به‌خاک افکنده‌اند آیینهٔ جان را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,514 · ganjoor 40,768
  11. 11
    هرکجا عبرت سواد خاک روشن می‌کند / خجلت‌ِ کوری‌ست چشم از نقشِ پا نگشاده را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادهرا
    شناسه
    bayt 1,735 · ganjoor 40,788
  12. 12
    نقش پا در هیچ صورت پایهٔ عزت ندید / سایه هم خشت هوس‌ کم چید بر بنیاد ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادما
    شناسه
    bayt 2,082 · ganjoor 40,819
  13. 13
    عبرت انشابود بیدل نسخهٔ ایجادشمع / از جبین بر نقش پا زد سر خط تقدیر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,226 · ganjoor 40,831
  14. 14
    از جبین تا نقش پا بستیم آیین عرق / این چراغان کرد آخر غفلت عیاش ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشما
    شناسه
    bayt 2,301 · ganjoor 40,838
  15. 15
    بیدل از اقبال عجز درهمه جا چیده است / آبله و نقش پا افسر واورنگ ما
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,375 · ganjoor 40,845
  16. 16
    بیدل چو نقش پا زبنای ادب مپرس / پر سرنگون فتاده بلندی ز بام ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    امما
    شناسه
    bayt 2,437 · ganjoor 40,850
  17. 17
    کس به‌تیغ سرکشی باما نمی‌گردد طرف / اززمینگیری چو نقش پا سپر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,500 · ganjoor 40,856
  18. 18
    نقش پا گل‌کرده‌ایم اما درین عبرتسرا / هرکه در فکر عدم افتدگریبانیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انیمما
    شناسه
    bayt 2,602 · ganjoor 40,865
  19. 19
    یارب زمین نرم چه سازد به نقش پا / داغ‌گذشتگان نکنی دلنشین ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینما
    شناسه
    bayt 2,720 · ganjoor 40,876
  20. 20
    نقش پا شو، سراغ ما دریاب / هست ازین در رهی به‌خانهٔ ما
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    انهٔما
    شناسه
    bayt 2,812 · ganjoor 40,884
  21. 21
    کاش به نقش پا رسیم تا به‌گذشته‌ها رسیم / هرقدم آه می‌کشد آبله در قفای ما
    وزن
    مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون)
    قافیه
    ایما
    شناسه
    bayt 2,841 · ganjoor 40,887
  22. 22
    چون نقش پا ز عجز نگردید روی ما / در سجده خاک شد سر تسلیم خوی ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,869 · ganjoor 40,891
  23. 23
    ما زمینگیران ز جولان هوسها فارغیم / نقش پا و یک وداع آغوشی رفتارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,208 · ganjoor 40,920
  24. 24
    چو شمعم از خجالت رهنمود نارسیدن‌ها / به جای نقش پا در پیش پا دارم چکیدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,443 · ganjoor 40,942
  25. 25
    هر عضو من چو شمع ادبگاه نیستی‌ست / تا نقش پا سر من واین آستانه‌ها
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انهها
    شناسه
    bayt 3,517 · ganjoor 40,948
  26. 26
    زکمالم آنچه به‌هم رسد، نه زلوح‌ونی زقلم رسد / خط نقش پا به‌رقم رسدکه منش‌سبق‌کنم از حیا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    قکنمازحیا
    شناسه
    bayt 3,662 · ganjoor 40,962
  27. 27
    در ره ما از شکست شیشه‌های آبله / می‌فروشد همچو جام باده نقش پا شراب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشراب
    شناسه
    bayt 4,130 · ganjoor 41,002
  28. 28
    مانند نقش پا به‌ گل عجز خفته‌ایم / بر ما هزار آبله باران شکست و ریخت
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انشکستوریخت
    شناسه
    bayt 4,598 · ganjoor 41,044
  29. 29
    مرا معاینه شد از خط شکستهٔ موج / که نقش پا‌ی هوا سرنوشت این ‌دریاست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 5,001 · ganjoor 41,077
  30. 30
    از شکست دل چه می‌پرسی‌که مجنون مرا / نقش پا هم ناله‌فرسود است تا زنجیرپاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازنجیرپاست
    شناسه
    bayt 5,094 · ganjoor 41,084

مفاهیمِ هم‌نشین

پیوند با قرآن

فرضیهٔ لنزی
Q.AYAH