→ دیوانِ بیدل دهلوی

ضبط

187 بیت · 187 مصراع · 182 غزل

تعریف

zabt

ضبط در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با ضبط شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: نگاه‌داشتن و مهار؛ نمادِ خویشتن‌داری و فروبستنِ پریشانی. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 187 مصراع، 187 بیت و 182 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: ضبط (187). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    خلقی از ضبط نفس غوطه به دل زد بیدل / قعر این بحر نگردید ز لنگر پیدا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رپیدا
    شناسه
    bayt 333 · ganjoor 40,660
  2. 2
    کف خاک نفس بال و پریم‌، از ضبط ما بگذر / به گردون می‌برد چون صبح‌ از خود این هوا ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امارا
    شناسه
    bayt 494 · ganjoor 40,675
  3. 3
    گهر دارد حصار آبرو در ضبط امواجش / میندازید ز آغوش ادب پیراهن ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نمارا
    شناسه
    bayt 563 · ganjoor 40,682
  4. 4
    کسی‌ به‌ ضبط‌ نفس چون‌ سحر چه سحر فروشد / رها کنید غبار عنان‌گسستهٔ ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ستهٔمارا
    شناسه
    bayt 580 · ganjoor 40,686
  5. 5
    قدم به صد دشت و در گشادی‌، ز ناله در گوشها فتادی / عنان به ضبط نفس ندادی طبیعت نی سوار خود را
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ارخودرا
    شناسه
    bayt 844 · ganjoor 40,709
  6. 6
    زندگی وحشی‌ست از ضبط نفَس غافل مباش / بویْ آرامیده دارد در قفس‌ کافور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 891 · ganjoor 40,713
  7. 7
    وحشت مجنون ما را چاره نتوان یافتن‌ / حلقه‌کرد اندیشهٔ ضبط صدا زنجیر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 928 · ganjoor 40,716
  8. 8
    ضبط آداب وفاگریک تپش رخصت دهد / چون پر طاووس در پروازگیرم دام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,235 · ganjoor 40,744
  9. 9
    آسوده روان جاده تشویش ندارند / منزل طلبی ترک مکن ضبط عنان را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,489 · ganjoor 40,766
  10. 10
    دماغ ما سر غواصی محیط ندارد / بس است ضبط نفس گوهری برآورد از ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ریبراوردازما
    شناسه
    bayt 2,243 · ganjoor 40,833
  11. 11
    مردیم به ضبط نفس ولب نگشودیم / تا بوی تظلم نبرد دادرس از ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سازما
    شناسه
    bayt 2,264 · ganjoor 40,835
  12. 12
    صد رنگ خون به جیب تأمل نهفته‌ایم / ضبط نفس چنو زخم دل‌ست التیام ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    امما
    شناسه
    bayt 2,429 · ganjoor 40,850
  13. 13
    ادب‌کوشید در ضبط خود وتعطیل شد نامش / به روز وصل ما ماند شب آدینهٔ مینا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینهٔمینا
    شناسه
    bayt 3,050 · ganjoor 40,907
  14. 14
    گر ضبط نفس پردهٔ توفیق‌گشاید / صیقل زده‌گیر آینه از دست دعاها
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اها
    شناسه
    bayt 3,089 · ganjoor 40,910
  15. 15
    حیرت دل گر نپردازد به ضبط‌کارها / ناله می‌بندد به فتراک تپش‌کهسارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,223 · ganjoor 40,922
  16. 16
    خواجه ممکن نیست ضبط عمر و حفظ مال‌ها / جادهٔ بسیار دارد آب در غربال‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الها
    شناسه
    bayt 3,294 · ganjoor 40,929
  17. 17
    غواصی این دریا بر ضبط نفس ختم است / در شکل حباب اینجاست خم‌ها و فلاطون‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    ونها
    شناسه
    bayt 3,475 · ganjoor 40,944
  18. 18
    شمع بزمگاه ادب تا نچیند ازتو تعب / همعنان ضبط نفس لختی آرمیده بیا
    وزن
    فاعلات مفتعلن فاعلات مفتعلن
    قافیه
    یدهبیا
    شناسه
    bayt 3,640 · ganjoor 40,960
  19. 19
    کسی به ضبط عنان نفس چه پردازد / سوارکشتی بی‌لنگر آمده‌ست حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رامدهستحباب
    شناسه
    bayt 3,881 · ganjoor 40,981
  20. 20
    در این محیط ز ضبط نفس مشو غافل / هوای خانه مبادا زند به بام حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امحباب
    شناسه
    bayt 3,908 · ganjoor 40,983
  21. 21
    کراست ضبط عنان‌، عرصهٔ گروتازی‌ست / برآمده‌ست سوار نفس به زین حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ینحباب
    شناسه
    bayt 3,922 · ganjoor 40,984
  22. 22
    ای لعل یار ضبط تبسم مروت است / تا نشکنی به خنده نمکدان آفتاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انافتاب
    شناسه
    bayt 3,983 · ganjoor 40,989
  23. 23
    دل ز ضبط‌گریه چندین شعله توفان می‌کند / تا سر این چشمه می‌بندم جنون می‌گردد آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونمیگردداب
    شناسه
    bayt 4,038 · ganjoor 40,994
  24. 24
    بیدل از ضبط‌نفس مگذرکه در بزم حضور / شمع راگل می‌کند بیتابی پروانه‌ات
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهات
    شناسه
    bayt 4,401 · ganjoor 41,026
  25. 25
    روشنگر جمعیت دل جهد خموشی‌ست / نتوان چو حباب آینه بی‌ضبط نفس ریخت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سریخت
    شناسه
    bayt 4,552 · ganjoor 41,040
  26. 26
    کو خروشی تا پر افشانیم و از خود بگذریم / چون سپند اینجا همین ضبط صدا زنجیرپاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازنجیرپاست
    شناسه
    bayt 5,093 · ganjoor 41,084
  27. 27
    ضبط سرشک ما ادب انفعال اوست / گرحسن برعرق نزند چشم ما تراست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,333 · ganjoor 41,104
  28. 28
    به پاس راحت دل این‌قدر زمینگیریم / خیال آبله ضبط عنان رفتار است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اراست
    شناسه
    bayt 5,389 · ganjoor 41,109
  29. 29
    ز اهل حال مجویید غیر ضبط نفس / که لاف دانش و فهم ازکتاب دشوار است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابدشواراست
    شناسه
    bayt 5,438 · ganjoor 41,113
  30. 30
    زجنبش مژه بر ضبط اشک می‌ لرزم / که زخمهٔ رگ این ساز نشتر تیز است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یزاست
    شناسه
    bayt 5,504 · ganjoor 41,119

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه