→ دیوانِ بیدل دهلوی

شرار

161 بیت · 164 مصراع · 141 غزل

تعریف

sharar

شرار در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با شرار شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: جرقهٔ آتش؛ نمادِ سوزِ زودگذرِ عشق و عمرِ گریزان. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 164 مصراع، 161 بیت و 141 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: شرار (164). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    چشم واکردم به خویش، اما ز آغوش شرار / غوطه خوردم در دم خواب فراموش شرار
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وششرار
    شناسه
    bayt 19,186 · ganjoor 43,743
  2. 2
    شد نظر واکردنی خواب فراموش شرار / لغزش پای نگاهی داشت مدهوش شرار
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وششرار
    شناسه
    bayt 19,197 · ganjoor 43,744
  3. 3
    عشق می‌داند و بس قدرگرانجانی من / سنگ شیرازهٔ اجزای شرار است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اراستاینجا
    شناسه
    bayt 185 · ganjoor 40,648
  4. 4
    تو شخص آزاد پرفشانی قیامت است این‌که غنچه مانی / فسرد خودداریت به‌رنگی‌که سنگ‌ کردی شرار خود را
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ارخودرا
    شناسه
    bayt 843 · ganjoor 40,709
  5. 5
    شرار خردهٔ زر، خرمن‌گل راست برق آخر / چرا ای غنچه بیرون نفکنی ازمشت آتش را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    شتاتشرا
    شناسه
    bayt 1,020 · ganjoor 40,725
  6. 6
    عشق هرجا شوید از دل‌ها غبار رنگ را / ریگ زیر آب خنداند شرار سنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,078 · ganjoor 40,731
  7. 7
    شرار وحشی‌ام اما درین حیرتسرا بیدل / ز نومیدی به‌دوش سنگ دارم محمل رم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,207 · ganjoor 40,741
  8. 8
    چه آفتی تو که از شوخیت زبان شرار / به‌کام سنگ برد شکوه‌های خوی تو را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ویتورا
    شناسه
    bayt 1,663 · ganjoor 40,782
  9. 9
    جان‌کنی‌ها در قفای آرزو پر می‌فشاند / با شرار تیشه رفت از بیستون فرهاد ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادما
    شناسه
    bayt 2,077 · ganjoor 40,819
  10. 10
    از شرار سنگ نتوان بست نام روشنی / رنگ شب درد چراغ خانهٔ دلگیر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,230 · ganjoor 40,832
  11. 11
    شرار کاغذ اگر در خیال بال گشاید / جنون به حکم وفا مجمری برآورد از ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ریبراوردازما
    شناسه
    bayt 2,242 · ganjoor 40,833
  12. 12
    با همه افسردگی جوش شرار دلیم / خفته پریخانه‌ای در بغل سنگ ما
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,368 · ganjoor 40,845
  13. 13
    از طبعِ شوخ این همه در بندِ کُلفَتیم / بستند چون شرار به سنگ آشیانِ ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,708 · ganjoor 40,874
  14. 14
    فشار یأس و امید از شرار جسته نشاید / به روی یکدگرافکن سر دو سنگ برون آ
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    نگبرونا
    شناسه
    bayt 2,958 · ganjoor 40,899
  15. 15
    شرار کاغذ ما درد آزادی گلستانی / چرا ما را نمی‌خوانند این طفلان به مکتب‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بها
    شناسه
    bayt 3,099 · ganjoor 40,911
  16. 16
    فریب فرصت هستی مخور که همچو شرار / نهفتنی‌ست اگر هست وانمودن‌ها
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ودنها
    شناسه
    bayt 3,427 · ganjoor 40,940
  17. 17
    ز خود رمیده شرار دلی‌ست در نظر من / بس است اینقدرم یادگار سوختگی‌ها
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ارسوختگیها
    شناسه
    bayt 3,553 · ganjoor 40,953
  18. 18
    ای شرار سنگ جهدی‌کن ز افسردن برآ / بیش ازین نتوان به داغ منت آرام سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امسوخت
    شناسه
    bayt 4,460 · ganjoor 41,032
  19. 19
    پیداست از نفس زدن وحشت شرار / کز آه ‌کوهکن جگر سنگ خاره سوخت
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ارهسوخت
    شناسه
    bayt 4,507 · ganjoor 41,036
  20. 20
    بسمل آن طایرم بیدل‌که در گلزار شوق / چون شرار از گرمی پرواز بی‌تابانه سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهسوخت
    شناسه
    bayt 4,526 · ganjoor 41,037
  21. 21
    دود هم دستی به دامان شرار ما نزد / آخر از بی‌ریشگی در مزرع ما دانه سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهسوخت
    شناسه
    bayt 4,534 · ganjoor 41,038
  22. 22
    ز خود رمیدن ‌دل بسکه شوخی‌انگیز است / چو شبنم آبلهٔ ما شرار مهمیز است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یزاست
    شناسه
    bayt 5,502 · ganjoor 41,119
  23. 23
    به طبع سنگ فسردن شرار می‌بندد / هوای عالم آسودگی جنون‌خیز است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یزاست
    شناسه
    bayt 5,508 · ganjoor 41,119
  24. 24
    از سنگ برنیامده زندانی هواست / یارب شرار من به چه امید جسته است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ستهاست
    شناسه
    bayt 6,483 · ganjoor 41,207
  25. 25
    زاهد ز رشک شرار شوق ما تردامنان / همچو خارخشک بهر سوختن آماده است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ادهاست
    شناسه
    bayt 6,591 · ganjoor 41,216
  26. 26
    به قدر جانکنی از عمر بهره‌ای داربم / شرار تیشه چراغ امید فرهادست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ادست
    شناسه
    bayt 7,185 · ganjoor 41,710
  27. 27
    کوه تمکینش بود هرجا بساط‌آرای ناز / نالهٔ دلهای بیطاقت شرار سنگ اوست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگاوست
    شناسه
    bayt 7,728 · ganjoor 41,757
  28. 28
    جذبهٔ عشقت شرار از سنگ می‌آرد برون / من به‌این وحشت‌گر از خود برنیایم‌ننگ اوست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگاوست
    شناسه
    bayt 7,732 · ganjoor 41,757
  29. 29
    در جگر هر قطرهٔ خونم شرار دیگر است / کرده‌ام از شعلهٔ شوقت چراغان زیر پوست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انزیرپوست
    شناسه
    bayt 7,794 · ganjoor 41,763
  30. 30
    ز قید سخت جانیها مپرسید / شرار ما قفس فرسوده سنگیست
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
    قافیه
    نگیست
    شناسه
    bayt 8,333 · ganjoor 41,822

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه