→ دیوانِ بیدل دهلوی

تهمت

156 بیت · 156 مصراع · 151 غزل

تعریف

tohmat

تهمت در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با تهمت شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: بهتان و افترا؛ بارِ ناروا و داغِ ناحقِ نام. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 156 مصراع، 156 بیت و 151 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: تهمت (156). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    نبندی بر دل آزاد نقش تهمت حسرت / که پیش از بی‌خودی، مستان تهی کردند مینا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 383 · ganjoor 40,665
  2. 2
    زمین تا آسمان ایثار عام‌، آنگاه نومیدی / بروبیم از در بازکرم این‌گرد تهمت را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ترا
    شناسه
    bayt 726 · ganjoor 40,699
  3. 3
    موج دریا را به‌ساحل‌همنشینی تهمت‌است / بیقراران نذر منزل کرده‌اند آرام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,215 · ganjoor 40,742
  4. 4
    ضعیفی تهمت چندین تعلق بست بر حالم / ز پا افتادگی یک عالم اسباب است شبنم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اباستشبنمرا
    شناسه
    bayt 1,422 · ganjoor 40,760
  5. 5
    تا ز غفلت وارهی در فکرِ جمعیت مباش / تهمت خواب است مژگان بهم پیوسته را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ستهرا
    شناسه
    bayt 1,726 · ganjoor 40,787
  6. 6
    به وحدتخانهٔ دل غیر دل چیزی نمی‌گنجد / براین آیینه جز تهمت مدان نقش مثالی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    الیرا
    شناسه
    bayt 1,872 · ganjoor 40,800
  7. 7
    سرمه تفسیر حیا عنوان‌کتاب عبرتیم / تهمت تقریرنتوان بست برتحریر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,228 · ganjoor 40,832
  8. 8
    تهمت حکم قضا را چاره نتوان یافتن / اختیار از ماست چندانی‌ که مجبوریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وریمما
    شناسه
    bayt 2,541 · ganjoor 40,860
  9. 9
    کوشش اشکیم بر ما تهمت جولان مبند / تا به خاک از لغزش پا کاش باشد راه ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهما
    شناسه
    bayt 2,739 · ganjoor 40,878
  10. 10
    گر نفس زیر و زبر گردیده باشد دل، دل است / تهمت خط برندارد نقطه از اعراب‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابها
    شناسه
    bayt 3,119 · ganjoor 40,913
  11. 11
    همان چون صبح مخمورند مشتاقان‌گلزارت / نبندی تهمت مستی براین خمیازه ساغرها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    رها
    شناسه
    bayt 3,164 · ganjoor 40,917
  12. 12
    به ناموس حواسم چون نفس تهمت‌کش هستی / همه در خواب و من خون می‌خورم از پاسبانی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انیها
    شناسه
    bayt 3,586 · ganjoor 40,955
  13. 13
    احتمالات تمیزش وهم چندین خیرو شر / آفتابی در وبال تهمت رأس و ذنب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,708 · ganjoor 40,967
  14. 14
    بیدل ز جوش سبزه در این ره فتاده است / بی‌چشم یک جهان مژه تهمت‌پرست خواب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,825 · ganjoor 40,976
  15. 15
    عشق راکردیم بیدل تهمت‌آلود هوس / در سوادکشور ما سایه دارد آفتاب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,850 · ganjoor 40,978
  16. 16
    ز باغ تهمت عنقاگلی به سر زده‌ایم / به هستی از عدم دیگر آمده‌ست حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رامدهستحباب
    شناسه
    bayt 3,888 · ganjoor 40,981
  17. 17
    از وضع این بساط جنون انجمن مپرس / تهمت‌کش است صبح وگریبان درآفتاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رافتاب
    شناسه
    bayt 3,955 · ganjoor 40,987
  18. 18
    وحدت‌از خودداری‌ما تهمت‌آلود دویی‌ست / عکس در آب است تا استاده‌ای بیرون آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وناب
    شناسه
    bayt 4,191 · ganjoor 41,007
  19. 19
    تهمت‌افسردگی بر طینت عاشق خطاست / ناله هرجا آینه گردید آزادی‌نماست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,752 · ganjoor 41,058
  20. 20
    گل‌کردن هوس ز دل صاف تهمت است / موج و حباب چشمهٔ آیینه حیرت است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    تاست
    شناسه
    bayt 5,117 · ganjoor 41,086
  21. 21
    تا به‌ کی تهمت‌نصیبِ داغ حرمان زیستن / آن شررخویی‌ که می‌زد آتشم در دل‌ کجاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لکجاست
    شناسه
    bayt 5,168 · ganjoor 41,091
  22. 22
    تهمت وضع غرور از ناتوانی می‌کشیم / ناله تعظیم غم دل بود از ما برنخاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابرنخاست
    شناسه
    bayt 5,214 · ganjoor 41,094
  23. 23
    نشوی بیهوده تهمت‌کش جمعیت دل / غنچه هم در شکن ببستن پیمان‌گل است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انگلاست
    شناسه
    bayt 5,913 · ganjoor 41,157
  24. 24
    تهمت مبند بیهده بر دوش وهم غیر / خار وگل بساط جهان خوب و زشت ماست
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    شتماست
    شناسه
    bayt 6,032 · ganjoor 41,167
  25. 25
    لاف آزادی‌ست بیدل تهمت وارستگان / شوخی نام تجرد بر مسیحا سوزن است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اسوزناست
    شناسه
    bayt 6,201 · ganjoor 41,182
  26. 26
    قطرهٔ آبی‌که داری خون‌کن وگوهر مبند / تهمت آرام داغ طینت آزاده است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ادهاست
    شناسه
    bayt 6,571 · ganjoor 41,214
  27. 27
    تهمت‌آلود تک وپوی هوسها نیستم / همچوگوهر طفل‌اشک من تحیرزاده است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادهاست
    شناسه
    bayt 6,600 · ganjoor 41,217
  28. 28
    همچو موج از تهمت دام تعلق فارغیم / دامن ما را شکست رنگ چین گردیده است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ینگردیدهاست
    شناسه
    bayt 6,888 · ganjoor 41,241
  29. 29
    تهمت الفت به نقش‌کارگاه دل مبند / آشنای عالم آیینه پر بیگانه است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهاست
    شناسه
    bayt 6,942 · ganjoor 41,247
  30. 30
    ای صحبت ازدل تنگ تهمت نصیب شبنم / این عقده گرگشودی تا آسمان گشا دست
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    دست
    شناسه
    bayt 7,165 · ganjoor 41,709

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه