→ دیوانِ بیدل دهلوی

خبر

156 بیت · 157 مصراع · 126 غزل

تعریف

khabar

خبر در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با خبر شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: آگاهی و پیام؛ در برابرِ بی‌خبریِ مستانه و محو. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 157 مصراع، 156 بیت و 126 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: خبر (157). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    مگو دل از غم و صبر از جفا خبر دارد / سر بریده ز تیغش جدا خبر دارد
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اخبردارد
    شناسه
    bayt 11,293 · ganjoor 42,078
  2. 2
    قدر شکست دل نشناسی ستمکشی‌ست / ما بی‌خبر به ریزهٔ مینا زدیم پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ازدیمپا
    شناسه
    bayt 97 · ganjoor 40,641
  3. 3
    رنج غم و شادی مبر،‌ کو مطرب و کو نوحه‌گر؟ / مشت سپند بی‌خبر دارد درین مجمر صدا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    رصدا
    شناسه
    bayt 272 · ganjoor 40,656
  4. 4
    هوس هر سو بساط ناز دیگر پهن می‌چیند / ندید این بی‌خبر مژگان به‌هم‌آوردن ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نمارا
    شناسه
    bayt 566 · ganjoor 40,682
  5. 5
    در جهانِ بی‌خبر شرم از که باید داشتن / دیدهٔ بینا ندارد هیچکس‌ عریان برآ
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انبرا
    شناسه
    bayt 706 · ganjoor 40,697
  6. 6
    تا ز خودت‌نیست خبر درته‌خاکست نظر / یک مژه برخویش‌گشاگنج زویرانه برآ
    وزن
    مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن (رجز مثمن مطوی)
    قافیه
    انهبرا
    شناسه
    bayt 722 · ganjoor 40,698
  7. 7
    نیست از جیب تو بیرون‌گوهر مقصود تو / بی‌خبر سر می‌زنی چون موج بر ساحل چرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لچرا
    شناسه
    bayt 764 · ganjoor 40,702
  8. 8
    چون قافلهٔ عمر به دوش نفسی چند / رفتیم به جایی‌که خبر نیست خبر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 868 · ganjoor 40,711
  9. 9
    ای بی‌خبر از فیض اثرهای ندامت / ترسم نفشاری به مژه دامن تر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 879 · ganjoor 40,712
  10. 10
    درین‌گلشن اگر از ساز یکرنگی خبر داری / ز بوی‌گل توانی درکشید آوز بلبل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,132 · ganjoor 40,735
  11. 11
    ربود از بس خیال ساعد او هوش ماهی را / نمی‌باشد خبر از شورِ دریا گوشِ ماهی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    وشماهیرا
    شناسه
    bayt 1,944 · ganjoor 40,807
  12. 12
    هم‌صحبتیم و ما را از یکدگر خبر نیست / عنقا چه وانماید گر شد دچار عنقا
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    ارعنقا
    شناسه
    bayt 2,035 · ganjoor 40,815
  13. 13
    کس آینه بر طاق تغافل نپسندد / از خود نگرفتی خبر ای بیخبر از ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رازما
    شناسه
    bayt 2,257 · ganjoor 40,834
  14. 14
    همه را ربوده ز دست خود اثر نوید رسیدنت / ز وداع ما چه خبر دهد به دل شکسته سروش ما
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    وشما
    شناسه
    bayt 2,341 · ganjoor 40,842
  15. 15
    بسکه از ساز ضعیفی‌ها خبر داریم ما / چنگ می‌گردیم اگر یک ناله برداریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,484 · ganjoor 40,855
  16. 16
    هرکه از خود می‌رود ماییم‌گرد رفتنش / چون نفس از وحشت دلها خبر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,517 · ganjoor 40,857
  17. 17
    اینجا جواب نامهٔ عاشق تغافل است / بیهوده انتظار خبر می‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,550 · ganjoor 40,861
  18. 18
    سلامت بی‌خبر دارد ز فیض عالم آبم / حباب من ندارد صرفه در نشکستن مینا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نمینا
    شناسه
    bayt 2,990 · ganjoor 40,902
  19. 19
    مآل‌کار چه بیندکسی نظر به هوا / نمی‌توان خبر پاگرفت سر به هوا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ربههوا
    شناسه
    bayt 3,052 · ganjoor 40,908
  20. 20
    شیشهٔ ساعت خبر از ساز فرصت می‌دهد / خودسران غافل مباشید از صدای طاس‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اسها
    شناسه
    bayt 3,245 · ganjoor 40,924
  21. 21
    کف خاک هوا فرسوده‌ای‌، ای بی‌خبر شرمی / به گردون چند چون صبحت برد بی‌جا دویدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,461 · ganjoor 40,943
  22. 22
    بیدل خبر خلوت از حلقهٔ در جستم / گفت آنچه درون دارد پیداست ز بیرون‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    ونها
    شناسه
    bayt 3,477 · ganjoor 40,944
  23. 23
    پرواز در حیاکدهٔ زندگی ترست / ای موج بی‌خبر بشکن بال وپر در آب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ردراب
    شناسه
    bayt 4,073 · ganjoor 40,997
  24. 24
    بیدل‌گم است هر دو جهان درگداز شوق / آن‌کیست‌گیرد از نمک خود خبر درآب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ردراب
    شناسه
    bayt 4,078 · ganjoor 40,997
  25. 25
    همه عمر‌ به مکتب کسب فنون دل بی‌خبر تو تپید به خون / نشد آنکه رسد دو نفس سبقت ز معلمی همه‌دان ادب
    وزن
    متفاعلتن متفاعلتن متفاعلتن متفاعلتن
    قافیه
    انادب
    شناسه
    bayt 4,219 · ganjoor 41,010
  26. 26
    ای ز خود غافلان خبر گیرید / در ته خاک بیکسی تنهاست
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,905 · ganjoor 41,069
  27. 27
    بیدل از عمر مجو رسم عنان گرداندن / قاصد رفتهٔ ما بازنگشتن خبر است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,361 · ganjoor 41,106
  28. 28
    رنگ و بو در نظرت چند نقاب آراید / با خبر باش همین صورت عریان‌گل است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انگلاست
    شناسه
    bayt 5,915 · ganjoor 41,157
  29. 29
    غافل مشو ای بی‌خبر از شورشِ این بحر / آمد-شدِ امواجِ نَفَس‌، مرگِ پیام است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اماست
    شناسه
    bayt 5,980 · ganjoor 41,163
  30. 30
    درد عشق و مژده راحت زهی فکر محال / این خبر یارب‌کدامین بیخبر آورده است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راوردهاست
    شناسه
    bayt 6,698 · ganjoor 41,225

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه