→ دیوانِ بیدل دهلوی

گناه / رحمت

323 بیت · 344 مصراع · 287 غزل

تعریف

gonah-rahmat

این مدخل الهیاتِ بیدلیِ گناه و رحمت را به‌صورت کدنامهٔ واژگانی ثبت می‌کند. شاهد کانونی آن بیت «سیلاب به دریا چقدر گرد فروشد / ما تازه‌گناهیم و دعای تو قدیم است» است: گناه حادث، تازه و کم‌مایه است؛ رحمت، دعا، کرم و عفو در سوی دیگر دیرینه، محیط و پیشینی‌اند. در بسیاری از شواهد، گناه نه صرفاً لکه‌ای برای محکومیت، بلکه مادهٔ ظهور کرم و رحمت می‌شود.

لایهٔ سطح این مدخل از خانوادهٔ گناه/گنه/معصیت/عصیان/جرم/خطا و رحمت/عفو/کرم/مغفرت ساخته شده است. FTS خانوادهٔ قوی این مدخل 344 مصراع، 323 بیت و 287 غزل را می‌گیرد. خود واژهٔ «گناه» به‌صورت exact-token در 17 مصراع می‌آید، اما با صورت‌های گناهی، گناهم، گنه، گنهی، بیگناهی، معصیت و معاصی شبکهٔ سطحی گسترش می‌یابد؛ جست‌وجوی bayt-level خام برای «گناه» 41 بیت مرتبط می‌دهد، که با گزارش تقریبی 42 بیت هم‌خوان است.

لایهٔ عمق جداست: «رحمت از معاصی به تغافل نشکیبد»، «رحمت درین شبستان پروانهٔ گناه است»، و «در پناه رحمت آخر می‌برد ما را گناه» گزاره‌های الهیاتی پرخطرند و نباید بدون گیت انسانی به ادعای bus تبدیل شوند. این مدخل فقط زیرساخت واژگانی و شواهد را آماده می‌کند.

تلهٔ توبه در اینجا فعال است: توبهٔ بیدل بسیار وقت‌ها توبه‌شکنی، میخانه، رندی و وارونگی ارزشی است. بنابراین Q.TAWBA برای این مدخل تنها یالِ contrast/divergence دارد، نه همگرایی ساده با توبهٔ قرآنی.

شواهد

28 بیت
  1. 1
    سیلاب به دریا چقدر گرد فروشد / ما تازه‌ گناهیم و دعای تو قدیم است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یماست
    شناسه
    bayt 6,087 · ganjoor 41,172
  2. 2
    رحمت ز معاصی به تغافل نشکیبد / ز آنسوست‌گناههاگرازین سوست الاها
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اها
    شناسه
    bayt 3,079 · ganjoor 40,910
  3. 3
    کو خجلت عصیان‌که محیط‌کرمش را / آرایش موج، از عرق شرم‌گناه است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهاست
    شناسه
    bayt 6,372 · ganjoor 41,197
  4. 4
    خیر و شری‌که دارند بر فضل واگذارید / هرچند امید عفو است درکیش ماگناه است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهاست
    شناسه
    bayt 6,381 · ganjoor 41,198
  5. 5
    زاهد تو هم برافروز شمع‌ غرور طاعت / رحمت درین شبستان پروانهٔ‌ گناه است
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    اهاست
    شناسه
    bayt 6,412 · ganjoor 41,200
  6. 6
    قدردان غفلت خودگر نباشی جرم کیست / آنچه عصیان‌خوانده‌ای‌آیینه‌دار رحمت است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اررحمتاست
    شناسه
    bayt 5,152 · ganjoor 41,089
  7. 7
    سبحهٔ دیگر به ذکر مغفرت درکار نیست / تا نفس باقی‌ست هستی در شمار رحمت است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اررحمتاست
    شناسه
    bayt 5,155 · ganjoor 41,089
  8. 8
    وحشی دشت معاصی را دو روزی سر دهید / تاکجا خواهد رمید آخر شکار رحمت است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اررحمتاست
    شناسه
    bayt 5,156 · ganjoor 41,089
  9. 9
    معصیت در بارگاه رحمتش / خنده‌ها بر بی‌گناهی می‌زند
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    اهیمیزند
    شناسه
    bayt 15,916 · ganjoor 43,458
  10. 10
    به جناب کرم افسون ورع پیش مبر / بی‌گناهی گنهی نیست که آنجا بخشند
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابخشند
    شناسه
    bayt 15,973 · ganjoor 43,462
  11. 11
    کراست یادکه در بارگاه رحمت عام / صواب خنده‌ کند یا گناه می‌گرید
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اهمیگرید
    شناسه
    bayt 18,413 · ganjoor 43,676
  12. 12
    زساز معبد رحمت همین نواست بلند / که ای عدم صفتان کاشکی گناه کنید
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اهکنید
    شناسه
    bayt 18,769 · ganjoor 43,707
  13. 13
    غفلت بیدل ما تا به‌ کجا گرد کند / ابر رحمت نشود تر به ‌گناه خشکش
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اهخشکش
    شناسه
    bayt 20,588 · ganjoor 43,865
  14. 14
    عتاب بحر رحمت جوش عفوی دیگر است اینجا / گناه بیگناهی چند نابخشیدنت نازم
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنتنازم
    شناسه
    bayt 25,068 · ganjoor 44,262
  15. 15
    گر بهشتم مدعا می‌بود تقوا کم نبود / امتحان رحمتی دارم گناهی می‌کنم
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهیمیکنم
    شناسه
    bayt 26,148 · ganjoor 44,357
  16. 16
    تا زنگ پرده برداشت آینه محو صافی‌ست / خوابیده است عفوت در سایهٔ گناهم
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    اهم
    شناسه
    bayt 26,283 · ganjoor 44,369
  17. 17
    بر ابرکرم تهمت خشکی نتوان بست / کو قابل عفو تو گناهی ندمیدیم
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اهیندمیدیم
    شناسه
    bayt 27,011 · ganjoor 44,431
  18. 18
    به جهان عجز و قدرت چه حساب دارد این‌ها / تو و صدهزار رحمت من و یک‌ گناه‌ کردن
    وزن
    فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن (رمل مثمن مشکول)
    قافیه
    اهکردن
    شناسه
    bayt 28,086 · ganjoor 44,521
  19. 19
    محرم راز کرم نتوان شدن بی‌احتیاج / در پناه رحمت آخر می‌برد ما را گناه
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اه
    شناسه
    bayt 29,779 · ganjoor 44,670
  20. 20
    شبستان معاصی صبح رحمت آرزو دارد / همین رخت سیه محتاج صابون می‌کند ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونمیکندمارا
    شناسه
    bayt 531 · ganjoor 40,678
  21. 21
    عمری‌ست دل به غفلت خودگریه می‌کند / این نامهٔ سیه چقدر ابر رحمت است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    تاست
    شناسه
    bayt 5,127 · ganjoor 41,086
  22. 22
    به‌ طوف بحر رحمت می‌برم خاشاک عصیانی / هجوم اشک اگر نبود عرق سیلاب می‌گردد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ابمیگردد
    شناسه
    bayt 10,859 · ganjoor 42,039
  23. 23
    گریه‌گر باشد غمی از زشتی اعمال نیست / روسیاهیها به اشکی ابر رحمت می‌شود
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    تمیشود
    شناسه
    bayt 17,736 · ganjoor 43,617
  24. 24
    دو دم شغل معاصی انتظار رحمتی دارد / که باید تا ابد شرمندهٔ احسان خود بودن
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انخودبودن
    شناسه
    bayt 28,265 · ganjoor 44,536
  25. 25
    داد ز کم بضاعتی آه ز سست همتی / معصیت آتشی نیافت در خور ابر رحمتی
    وزن
    مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون)
    قافیه
    تی
    شناسه
    bayt 30,371 · ganjoor 44,723
  26. 26
    به ‌که به پیش ‌کریم نازکنی وقت جرم / ورنه ز کم همتی‌ست عذر گنه خواستن
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    استن
    شناسه
    bayt 27,740 · ganjoor 44,489
  27. 27
    کدام قطره در این بحر باب گوهر نیست / خطای ما همه شایستهٔ ‌کرم شمرید
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    مشمرید
    شناسه
    bayt 18,422 · ganjoor 43,677
  28. 28
    کرم قلمرو عفو است رنج یأس مکش / به‌کارخانهٔ شرم از خطا که می‌پرسد
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اکهمیپرسد
    شناسه
    bayt 13,245 · ganjoor 42,252

مفاهیمِ هم‌نشین

پیوند با قرآن

فرضیهٔ لنزی
Q.DHANB · Q7:23 · Q20:121 · Q3:135

لایهٔ سطح: گناه/گنه/معصیت/عصیان/جرم/خطا در کنار رحمت/عفو/کرم شمارش‌پذیر است. لایهٔ عمق: گناه در این خوشه اغلب بهانهٔ آشکارشدن رحمت است، نه فقط نقض فرمان؛ این پل با Q.DHANB فرضیهٔ لنزی و دارای عدم‌قطعیت عمق است. نیازمندِ گیتِ انسانی.

Q.RAHMA · Q7:156 · Q21:107

لایهٔ سطح: رحمت، ابر رحمت، بحر رحمت، بارگاه رحمت و محیط کرم با گناه و معاصی هم‌نشین‌اند. لایهٔ عمق: رحمت در این شواهد همچون میدان پیشینی و فراگیر خوانده می‌شود؛ اما این تفسیر قطعی نیست و پیش از claim به بازبینی انسانی نیاز دارد. نیازمندِ گیتِ انسانی.

Q.TAWBA · Q2:222 · Q39:53 · Q66:8

لایهٔ سطح: این مدخل توبه را به‌عنوان alias قوی نمی‌گیرد. لایهٔ عمق: توبهٔ بیدل در بسیاری از شواهد می‌خانه‌ای و وارونه است؛ بنابراین پیوند با Q.TAWBA فقط یالِ contrast/divergence است، نه همگرایی. عدم‌قطعیت عمق صریح است؛ نیازمندِ گیتِ انسانی.

Q.GHUFRAN · Q2:285 · Q3:133 · Q39:53

لایهٔ سطح: عفو، مغفرت، آمرزش و بخشش کنار گناه/خطا/جرم آمده‌اند. لایهٔ عمق: آمرزش در این خوشه پاسخِ فضل و کرم به کم‌بضاعتی انسان است؛ این نگاشت با Q.GHUFRAN فقط فرضیهٔ لنزی است. عدم‌قطعیت عمق صریح است؛ نیازمندِ گیتِ انسانی.

هم‌خانوادهٔ این واژه